NGUYỄN ĐỊA LÔ – THẦN TIỄN THỦ KIỆT XUẤT THỜI TRẦN, NGƯỜI BẮN CHẾT TƯỚNG GIẶC TOA ĐÔ, LẬP KỲ CÔNG TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN NGUYÊN - MÔNG LẦN THỨ HAI

Trong pho sử vàng chói lọi của ba lần đại thắng quân xâm lược Nguyên - Mông thế kỷ XIII, bên cạnh những bậc vương công danh tướng kiệt xuất như Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, Chiêu Minh Đại Vương Trần Quang Khải hay Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản, có những chiến binh xuất thân bình dị nhưng đã ghi tên mình vào sử sách nhờ tài năng xuất chúng và lòng quả cảm phi thường. Tiêu biểu cho tài nghệ thiện xạ và đóng góp mang tính bước ngoặt chiến trường ấy chính là gia nô, dũng tướng Nguyễn Địa Lô – tay cung nỏ thần sầu dưới trướng Hưng Đạo Vương, người đã bắn phát tên định mệnh kết liễu danh tướng Toa Đô trong trận Tây Kết lịch sử năm 1285.

• Xuất thân bình dị và tài năng thiện xạ vô song:

Nguyễn Địa Lô vốn là gia nô thân tín trong vương phủ của Tiết chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn. Trong bối cảnh xã hội thời Trần, tầng lớp gia nô vốn có thân phận khiêm nhường, nhưng dưới triều đại nhà Trần – đặc biệt là dưới trướng Quốc công Tiết chế – nhân tài luôn được trọng dụng không phân biệt đẳng cấp (như Yết Kiêu, Dã Tượng, Nguyễn Địa Lô...).

Nguyễn Địa Lô nổi tiếng với tài bắn cung nỏ bách phát bách trúng, đôi mắt tinh tường và bản lĩnh bình tĩnh lạ thường trước làn tên mũi đạn của kẻ thù.

• Bối cảnh ngàn cân treo sợi tóc của cuộc kháng chiến lần hai (1285):

Năm 1285, Thoát Hoan thống lĩnh 50 vạn đại quân Nguyên - Mông ồ ạt tràn qua biên giới phía Bắc, trong khi tướng Toa Đô (Sogetu) – một danh tướng dạn dày trận mạc từng tung hoành từ Trung Á đến Nam Tống – dẫn đạo quân tinh nhuệ từ Champa đánh thốc lên phía Nam, tạo thành thế gọng kìm khổng lồ hòng bóp nghẹt triều đình và quân dân Đại Việt.

Trước thế giặc hung hãn, sau giai đoạn lui binh chiến lược để bảo toàn lực lượng, quân đội nhà Trần mở cuộc phản công chiến lược quy mô lớn trên khắp các mặt trận Hàm Tử, Chương Dương, Thăng Long và Tây Kết.

• Phát tên định mệnh chấn động Tây Kết – Tiêu diệt Toa Đô:

Tháng 5 năm Ất Dậu (1285), Toa Đô cùng Ô Mã Nhi kéo tàn quân từ mạn Nam tiến lên hội quân tại bến Tây Kết (thuộc Khoái Châu, Hưng Yên ngày nay). Nắm chắc thời cơ, Hưng Đạo Vương điều các đạo binh tinh nhuệ mai phục, bao vây tiêu diệt địch.

Trong trận huyết chiến dữ dội tại bến sông Tây Kết, Toa Đô liều chết thúc quân chống cự quyết liệt hòng mở đường máu thoát thân. Giữa vòng vây khói lửa mù mịt, Nguyễn Địa Lô với cây nỏ thần trong tay đã kiên nhẫn quan sát,nhắm thẳng chủ tướng giặc Toa Đô và bắn ra phát tên chí mạng. Mũi tên xé gió cắm thẳng vào ngực Toa Đô, khiến viên tướng khét tiếng bạo tàn của đế chế Mông Cổ gục ngã tại chỗ.

• Ý nghĩa bước ngoặt của chiến công Tây Kết:

Cái chết của Toa Đô đã giáng một đòn sấm sét vào nhuệ khí của đạo quân xâm lược. Mất đi chủ tướng tài ba, quân Nguyên rơi vào cảnh hỗn loạn, tháo chạy tán loạn và bị quân dân Đại Việt tiêu diệt gần như toàn bộ (Ô Mã Nhi phải dùng thuyền nhỏ cướp đường trốn ra biển).

Chiến công bắn chết Toa Đô của Nguyễn Địa Lô được ghi chép trang trọng trong bộ chính sử Đại Việt sử ký toàn thư, khẳng định đây là một trong những chiến công oanh liệt nhất, bẻ gãy hoàn toàn gọng kìm phía Nam của giặc,mở đường cho cuộc đại thắng quét sạch 50 vạn quân Nguyên ra khỏi bờ cõi.

Cả cuộc đời và chiến công xuất chúng của dũng sĩ Nguyễn Địa Lô là minh chứng sáng ngời cho tinh thần "Vua tôi đồng lòng, anh em hòa mục, cả nước góp sức" của thời đại nhà Trần. Tài năng và lòng trung dũng của ông chứng minh rằng:khi tinh thần yêu nước quật khởi bùng cháy, mọi người dân Đại Việt – từ bậc vương hầu đến người gia nô áo vải – đều có thể lập nên những kỳ tích hiển hách bảo vệ giang sơn.