*Nguyễn Điệt: Công binh và đường hầm bộc phá đồi A1

Đêm 6 tháng 5 năm 1954, đồi A1 trở thành một trong những điểm quyết định của trận đánh Điện Biên Phủ. Trong nhiều ngày, bộ đội hai bên giành giật từng đoạn hào, từng ụ súng; các đợt xung phong trực diện phải đối mặt với hệ thống công sự dày và hỏa lực mạnh. Một phương án đặc biệt được chuẩn bị: đào đường hầm xuyên vào lòng đồi, đưa khối thuốc nổ lớn đến vị trí có thể phá vỡ hệ thống phòng ngự.

Nguyễn Điệt được ghi nhận là người thiết kế việc đưa khối thuốc nổ vào buồng nổ cuối đường hầm. Công việc ấy đòi hỏi tính toán và kỷ luật kỹ thuật, không chỉ lòng can đảm. Đường hầm phải được đào trong điều kiện thiếu ánh sáng, không gian chật hẹp, đất đá có thể sụt và đối phương thường xuyên phản kích. Mỗi mét tiến lên đều cần bảo đảm bí mật, tránh làm lộ hướng đào và giữ cho công binh có thể tiếp tục làm việc.

Theo tư liệu về chiến dịch, sau 15 ngày đêm, đường hầm dài khoảng 49 mét hoàn thành. Khối thuốc nổ gần một tấn được chia thành nhiều gói, bố trí cùng hệ thống dây điểm hỏa. Đưa thuốc nổ vào đúng vị trí chỉ là một phần nhiệm vụ; người làm công binh còn phải bảo đảm dây dẫn, cách bố trí và thời điểm kích nổ phù hợp với kế hoạch hiệp đồng. Đó là loại công việc ít xuất hiện trong bức ảnh chiến thắng, nhưng có thể làm thay đổi cục diện tại một cứ điểm then chốt.

Đêm 6 tháng 5, tiếng nổ lớn mở đường cho đợt tiến công quyết định vào A1. Vụ nổ không tự mình kết thúc trận đánh; bộ binh vẫn phải vượt qua sức kháng cự còn lại, đánh chiếm từng vị trí và giữ vững trận địa. Tuy vậy, thành quả của công binh đã tạo ra điều kiện quan trọng để lực lượng xung kích phát triển tiến công.

Câu chuyện Nguyễn Điệt nhắc người đọc rằng chiến thắng không chỉ được tạo ra bởi người cầm súng xông lên. Nó còn dựa vào những người hiểu đất, thuốc nổ, dây dẫn và giới hạn của kỹ thuật trong hoàn cảnh chiến trường. Khi tên tuổi người thiết kế đường hầm được nhắc lại, ta thấy rõ hơn sự kết hợp giữa trí tuệ chuyên môn và lòng dũng cảm trong chiến tranh.