NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU (1822–1888) – NHÀ THƠ YÊU NƯỚC, NGƯỜI THẦY LỚN CỦA NHÂN DÂN

Nguyễn Đình Chiểu (1822–1888) là một trong những nhà thơ lớn của văn học Việt Nam thế kỷ XIX. Ông không chỉ nổi tiếng với những tác phẩm giàu giá trị nhân đạo mà còn là một nhà giáo, thầy thuốc và nhà thơ yêu nước, dành phần lớn cuộc đời để gắn bó với nhân dân và quê hương trong thời kỳ đất nước chịu nhiều biến động.

Năm 2021, UNESCO đã ra nghị quyết cùng kỷ niệm 200 năm ngày sinh Nguyễn Đình Chiểu, ghi nhận những đóng góp nổi bật của ông đối với văn hóa và giáo dục.

Tuổi trẻ và biến cố lớn của cuộc đời

Nguyễn Đình Chiểu sinh năm 1822 tại Gia Định (nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh). Ông xuất thân trong một gia đình có truyền thống học hành.

Từ nhỏ, Nguyễn Đình Chiểu đã chăm chỉ học tập và có ý chí lập thân. Năm 1843, ông đỗ Tú tài tại Gia Định. Sau đó, ông ra Huế học để chuẩn bị thi tiếp.

Năm 1849, khi đang trên đường về quê chịu tang mẹ, Nguyễn Đình Chiểu mắc bệnh nặng và bị mù. Biến cố này khiến ông không thể tiếp tục con đường thi cử như dự định.

Tuy nhiên, mất đi ánh sáng của đôi mắt không khiến ông từ bỏ cuộc sống. Ông trở về Gia Định, mở trường dạy học và học nghề thuốc để chữa bệnh cho người dân.

5

Người thầy và thầy thuốc của nhân dân

Sau khi bị mù, Nguyễn Đình Chiểu vẫn tiếp tục sống một cuộc đời có ích. Ông mở lớp dạy học, truyền đạt kiến thức và đạo lý cho học trò.

Ông còn nghiên cứu y học, bốc thuốc chữa bệnh cho nhân dân. Cuộc sống của ông trở thành hình ảnh đẹp về một người dù gặp bất hạnh vẫn không đầu hàng số phận.

Nguyễn Đình Chiểu quan niệm việc học không chỉ để thi cử, làm quan mà còn phải giúp con người biết sống có đạo đức, có nghĩa tình và có trách nhiệm với cộng đồng.

Ngòi bút yêu nước trong những năm đất nước bị xâm lược

5

Từ năm 1858, thực dân Pháp bắt đầu xâm lược Việt Nam. Khi quê hương Nam Bộ rơi vào cảnh chiến tranh, Nguyễn Đình Chiểu dùng thơ văn để thể hiện lòng yêu nước và tinh thần chống ngoại xâm.

Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc”, sáng tác để tưởng niệm những người nông dân đã chiến đấu và hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Pháp.

Hình ảnh người nông dân trong tác phẩm vốn chỉ quen với ruộng đồng, nhưng khi đất nước bị xâm lược, họ đã đứng lên cầm vũ khí bảo vệ quê hương. Nguyễn Đình Chiểu đã dành cho họ sự trân trọng và cảm phục sâu sắc.

Một câu thơ nổi tiếng:

“Súng giặc đất rền; lòng dân trời tỏ.”

Qua tác phẩm, người đọc cảm nhận được tình yêu quê hương, lòng căm thù quân xâm lược và sự kính trọng đối với những người đã hy sinh vì đất nước.

“Lục Vân Tiên” – bài học về đạo nghĩa

5

Bên cạnh thơ văn yêu nước, Nguyễn Đình Chiểu còn nổi tiếng với “Lục Vân Tiên” – một tác phẩm truyện thơ Nôm được nhân dân Nam Bộ đặc biệt yêu thích.

Nhân vật Lục Vân Tiên được xây dựng như hình mẫu của người sống trọng nghĩa, khinh tài, sẵn sàng giúp đỡ người gặp khó khăn. Qua tác phẩm, Nguyễn Đình Chiểu đề cao những phẩm chất tốt đẹp như nhân nghĩa, trung hiếu, thủy chung và lòng biết ơn.

“Lục Vân Tiên” được truyền bá rộng rãi trong nhân dân bằng hình thức kể, đọc, ngâm, góp phần làm cho tư tưởng đạo đức của tác phẩm trở nên gần gũi với đời sống.

Những năm cuối đời

Sau khi Nam Kỳ bị Pháp chiếm, Nguyễn Đình Chiểu cùng gia đình chuyển về Ba Tri, Bến Tre. Ông tiếp tục dạy học, chữa bệnh và sáng tác.

Dù cuộc sống gặp nhiều khó khăn, ông vẫn giữ vững khí tiết, không hợp tác với chính quyền thực dân.

Nguyễn Đình Chiểu qua đời năm 1888 tại Ba Tri, Bến Tre. Ông được nhân dân kính trọng không chỉ bởi tài năng văn chương mà còn bởi nhân cách và tinh thần yêu nước.

6

Di sản của Nguyễn Đình Chiểu

Nguyễn Đình Chiểu để lại nhiều tác phẩm có giá trị, tiêu biểu như Lục Vân Tiên, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc, Chạy giặc và nhiều bài thơ văn yêu nước khác.

Điều đáng quý ở ông là sự thống nhất giữa cuộc đời và tác phẩm. Ông viết về đạo nghĩa và chính mình sống một cuộc đời trọng nghĩa; ông viết về lòng yêu nước và chính mình giữ vững khí tiết trước hoàn cảnh đất nước bị xâm lược.

Câu chuyện về hòa bình

Cuộc đời Nguyễn Đình Chiểu gắn với một thời kỳ đất nước có chiến tranh và nhiều mất mát. Qua những tác phẩm của ông, chúng ta thấy được nỗi đau của nhân dân khi quê hương bị xâm lược, đồng thời cảm nhận được sức mạnh của lòng yêu nước, tình đoàn kết và nghĩa tình đồng bào.

Ngày nay, khi được sống trong hòa bình, chúng ta càng cần biết trân trọng những giá trị mà các thế hệ đi trước đã gìn giữ. Hòa bình không chỉ là không có chiến tranh, mà còn là một cuộc sống trong đó con người biết yêu thương, giúp đỡ nhau, sống có đạo đức và cùng nhau xây dựng quê hương.

Thông điệp

“Nguyễn Đình Chiểu đã biến những mất mát của cuộc đời thành nghị lực, biến ngòi bút thành tiếng nói yêu nước và dùng cả cuộc đời để dạy học, chữa bệnh, giúp người. Câu chuyện về ông nhắc thế hệ hôm nay biết trân trọng hòa bình, sống nhân nghĩa và có trách nhiệm với cộng đồng.”