Nguyễn Đình Chiểu
Nguyễn Đình Chiểu (1822–1888)
* Đóng góp: Nguyễn Đình Chiểu là một nhà thơ, nhà giáo và nhà yêu nước tiêu biểu của Việt Nam thế kỷ XIX. Ông sinh năm 1822 tại Gia Định, trong một gia đình có truyền thống Nho học.
Năm 1843, Nguyễn Đình Chiểu đỗ Tú tài. Khi đang chuẩn bị tiếp tục con đường khoa cử, ông nhận tin mẹ mất nên trở về chịu tang. Trên đường về quê, vì quá đau buồn và sức khỏe suy yếu, ông bị mù. Dù không thể tiếp tục con đường quan trường, ông vẫn không từ bỏ việc học và bắt đầu mở trường dạy học, bốc thuốc chữa bệnh cho người dân.
Khi thực dân Pháp xâm lược Nam Kỳ, Nguyễn Đình Chiểu không trực tiếp cầm vũ khí nhưng dùng văn chương làm phương tiện đấu tranh. Ông sáng tác nhiều tác phẩm cổ vũ tinh thần yêu nước, ca ngợi những người nghĩa sĩ chống Pháp và lên án sự xâm lược của thực dân.
Tác phẩm tiêu biểu nhất là Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc , được sáng tác để tưởng niệm những người nông dân đã đứng lên chiến đấu và hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Pháp. Tác phẩm đã đưa hình tượng người nông dân – nghĩa sĩ vào văn học với vẻ đẹp chân chất, dũng cảm và giàu lòng yêu nước.
Bên cạnh đó, ông còn sáng tác ** Chạy giặc , Văn tế Trương Định, Ngư Tiều y thuật vấn đáp và truyện thơ Lục Vân Tiên. Những tác phẩm này vừa mang giá trị văn học vừa thể hiện quan niệm đạo đức, lòng yêu nước và thái độ trước thời cuộc.
Trong thời gian sống tại Ba Tri, Bến Tre, Nguyễn Đình Chiểu tiếp tục dạy học và chữa bệnh, được nhân dân địa phương kính trọng. Ông giữ thái độ kiên định trước hoàn cảnh mất nước, không hợp tác với chính quyền thực dân.
* Di sản: Nguyễn Đình Chiểu để lại một di sản lớn trên cả văn học, giáo dục, y học và tư tưởng yêu nước.
Lục Vân Tiên là một trong những truyện thơ Nôm nổi tiếng nhất của văn học Việt Nam. Tác phẩm đề cao những phẩm chất như nhân nghĩa, trung hiếu, lòng dũng cảm và tinh thần giúp đỡ người gặp khó khăn. Tác phẩm được nhân dân Nam Bộ đặc biệt yêu thích và được truyền bá rộng rãi bằng hình thức đọc, kể và diễn xướng.
Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc lại có giá trị đặc biệt trong văn học yêu nước. Tác phẩm lần đầu đưa hình tượng người nông dân bình thường cầm vũ khí chống ngoại xâm lên vị trí trung tâm với vẻ đẹp bi tráng.
Những bài thơ và văn tế của ông cũng góp phần tạo nên một dòng văn học yêu nước chống Pháp mạnh mẽ ở Nam Bộ cuối thế kỷ XIX.
Năm 2016, UNESCO ghi danh Nguyễn Đình Chiểu vào Danh sách kỷ niệm các nhân vật và sự kiện lịch sử quan trọng nhân dịp 200 năm ngày sinh của ông, góp phần khẳng định giá trị quốc tế của di sản văn hóa mà ông để lại.
* Ý nghĩa lịch sử: Nguyễn Đình Chiểu có vị trí đặc biệt vì ông đã biến văn chương thành một hình thức thể hiện lòng yêu nước và tinh thần phản kháng trước cuộc xâm lược.
Trong hoàn cảnh bản thân bị mù và không thể trực tiếp ra chiến trường, ông vẫn dùng tiếng nói của một nhà thơ, nhà giáo và thầy thuốc để cổ vũ nhân dân, ca ngợi người chiến đấu và giữ gìn những giá trị đạo đức của dân tộc.
Tác phẩm của ông cũng phản ánh sự chuyển biến quan trọng của xã hội Việt Nam thế kỷ XIX: từ những giá trị đạo đức truyền thống đến tinh thần yêu nước và chống ngoại xâm trước sự xuất hiện của chủ nghĩa thực dân.
Điểm đặc trưng: Nguyễn Đình Chiểu nổi bật bởi nghị lực và tinh thần yêu nước dù phải sống trong hoàn cảnh mù lòa. Ông không chỉ là nhà thơ mà còn là thầy giáo, thầy thuốc và người giữ gìn đạo lý, dùng những gì mình có để phục vụ cộng đồng. Hình tượng ông gắn liền với * Lục Vân Tiên, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc và tinh thần bất khuất trước ngoại xâm**, trở thành một biểu tượng đặc biệt của văn học yêu nước Việt Nam thế kỷ XIX.
