Nguyễn Đình Chiểu

Danh nhân văn hóa Nguyễn Đình Chiểu.

I. THÔNG TIN NHÂN VẬT

Họ và tên: Nguyễn Đình Chiểu (Cụ Đồ Chiểu).

Năm sinh: 1822 - Năm mất: 1888.

Quê quán: Gia Định (Nay thuộc TP.HCM, sống và mất tại Ba Tri, Bến Tre).

Câu nói/Thơ bất hủ:

"Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm

Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà".

NGƯỜI MÙ TỪ CHỐI BÓNG TỐI CỦA THỰC DÂN

Nguyễn Đình Chiểu là một bi kịch của tạo hóa nhưng lại là một kiệt tác của nhân cách con người. Đang trên đường đi thi, nghe tin mẹ mất, ông khóc thương đến nỗi mù cả hai mắt. Tương lai làm quan khép lại, người vợ sắp cưới từ hôn, ông rút về quê nhà mở lớp dạy học và bốc thuốc chữa bệnh cho dân nghèo. Nhưng khi thực dân Pháp nổ súng đánh chiếm Gia Định (1859), tâm hồn người thầy giáo mù lòa ấy đã bùng lên ngọn lửa kháng chiến dữ dội.

Không thể cầm gươm ra trận, Nguyễn Đình Chiểu đã dùng ngòi bút làm vũ khí. Những tác phẩm của ông như Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc đã làm rơi nước mắt hàng triệu người dân Nam Bộ, biến những người nông dân hiền lành "chỉ biết cuốc cày" thành những anh hùng chọc trời khuấy nước. Thơ văn của ông len lỏi vào từng thôn xóm, cổ vũ mạnh mẽ tinh thần chiến đấu của các cuộc khởi nghĩa Trương Định, Thủ Khoa Huân.

Thực dân Pháp vô cùng lo sợ trước sức mạnh ngòi bút của ông. Tỉnh trưởng Bến Tre là Ponchon, một tên thực dân xảo quyệt, đã dùng đủ mọi thủ đoạn dụ dỗ. Hắn sai người mang tiền bạc, gấm vóc đến tận nhà, đề nghị trả lại ruộng đất cũ cho ông ở Gia Định để đổi lấy sự im lặng. Nhưng Cụ Đồ Chiểu đã điềm nhiên đáp lại: "Đất chung của nước còn mất, thì đất riêng của tôi có sá gì".

Khi Pháp cử tay sai đến ngỏ ý muốn cấp lương bổng hàng tháng để ông an hưởng tuổi già, ông thẳng thừng từ chối và nói: "Tôi đang sống trên đất của vua, ăn cơm của dân, chẳng thiếu thốn gì mà phải nhận lộc của người Tây". Cự tuyệt mọi cám dỗ, ông chọn cuộc sống thanh bần, nghèo khó cùng nhân dân, chuyển chỗ ở nhiều lần để tránh sự kiểm soát của giặc. Đến lúc nhắm mắt xuôi tay, ông dặn dò con cháu không được dùng đồ Tây, không được làm việc cho Tây. Hình ảnh một ông lão mù lòa, mặc áo vải, ngồi giữa lớp học nhưng tâm hồn lại sáng rực như ánh mặt trời đã trở thành biểu tượng tinh thần bất khuất của người dân Nam Bộ.

Cụ Đồ Chiểu bị mù đôi mắt thể xác, nhưng lại là người nhìn thấu suốt nhất thế cục và đạo lý làm người. Câu thơ "Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà" là một tuyên ngôn vĩ đại về trách nhiệm của người trí thức trước vận mệnh dân tộc.

Là một giáo viên, tôi xem Cụ Đồ Chiểu là người thầy vĩ đại nhất. Ông dạy chúng ta rằng: Hoàn cảnh bi đát đến đâu cũng không thể làm mất đi phẩm giá con người. Một ngòi bút chân chính, một trí tuệ thanh cao có sức mạnh xuyên thấu bóng tối, làm kẻ thù phải khiếp sợ và kính nể.