NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU - NGƯỜI THẦY MÙ GIỮ KHÍ TIẾT GIỮA VÙNG ĐẤT BỊ CHIẾM
Mù cả hai mắt ở tuổi hai mươi bảy, ông vẫn dạy học, bốc thuốc và cầm bút chống giặc suốt gần bốn mươi năm.
guyễn Đình Chiểu sinh ngày 1 tháng 7 năm 1822 tại làng Tân Thới, huyện Bình Dương, phủ Tân Bình, tỉnh Gia Định, nay thuộc Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh. Cha ông là Nguyễn Đình Huy, quê gốc làng Bồ Điền, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên, làm thư lại trong dinh quan Tổng trấn Gia Định. Thuở nhỏ ông theo cha ra Huế học chữ Nho, đến năm 1843 thi đỗ Tú tài tại trường thi Gia Định.
Năm 1849, khi đang chuẩn bị ra Huế dự thi Hội, Nguyễn Đình Chiểu nhận tin mẹ mất, liền bỏ thi trở về Nam chịu tang. Trên đường về, do quá đau buồn và vất vả, ông lâm bệnh nặng rồi bị mù cả hai mắt lúc 27 tuổi. Sau khi mãn tang mẹ, ông không ra làm quan mà ở lại quê nhà mở trường dạy học, bốc thuốc chữa bệnh cho dân và bắt đầu sáng tác truyện thơ Nôm Lục Vân Tiên, tác phẩm kể chuyện người học trò trung hiếu tiết nghĩa, được dân gian trong Nam truyền tụng rộng rãi.
Năm 1859, quân Pháp đánh chiếm thành Gia Định, Nguyễn Đình Chiểu cùng gia đình tản cư về Cần Giuộc, sau đó chuyển đến Ba Tri thuộc tỉnh Vĩnh Long, nay là tỉnh Bến Tre. Năm 1861, sau khi nghĩa quân địa phương tổ chức trận tập kích đồn Cần Giuộc khiến nhiều nghĩa sĩ hy sinh, ông viết bài Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc theo yêu cầu của quan tuần phủ Gia Định, ca ngợi những người nông dân áo vải cầm gậy tầm vông đánh giặc.
Trong những năm quân Pháp mở rộng chiếm đóng Nam Kỳ, Nguyễn Đình Chiểu giữ vững thái độ bất hợp tác. Ông từ chối lời mời làm việc và nhận trợ cấp từ chính quyền thực dân, kể cả khi viên tham biện người Pháp là Michel Ponchon từng đến tận nhà ngỏ ý giúp đỡ và xin trả lại đất đai cho ông. Ông sống bằng nghề dạy học và bốc thuốc, tiếp tục sáng tác các tác phẩm như Dương Từ - Hà Mậu, Ngư Tiều y thuật vấn đáp, cùng nhiều bài thơ, bài văn tế bày tỏ lòng yêu nước và nỗi đau mất nước.
Nguyễn Đình Chiểu qua đời ngày 3 tháng 7 năm 1888 tại làng An Đức, huyện Ba Tri, thọ 66 tuổi. Theo các câu chuyện được truyền lại ở địa phương, ngày đưa tang ông, cánh đồng An Bình Đông trắng xóa khăn tang của học trò và người dân đến tiễn đưa. Khu mộ và đền thờ Nguyễn Đình Chiểu hiện đặt tại xã An Đức, huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre, được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt. Năm 2022, nhân kỷ niệm 200 năm ngày sinh, UNESCO đã thông qua nghị quyết vinh danh ông là danh nhân văn hóa thế giới.
