Nguyễn Đình Chiểu – Nhà thơ mù yêu nước, ngọn đèn sáng của đạo lý và lòng trung nghĩa
Trong lịch sử văn học và phong trào yêu nước Việt Nam thế kỷ XIX, khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược cướp nước ta, hình ảnh một nhà giáo, nhà sĩ phu mù lòa nhưng mang trái tim rực lửa căm thù giặc và tấm lòng chung thủy sắt đá với Tổ quốc đã trở thành biểu tượng bất tử. Đó chính là Nguyễn Đình Chiểu (Cụ Đồ Chiểu) – nhà thơ lớn của Nam Bộ, Danh nhân văn hóa thế giới được UNESCO vinh danh.
Nguyễn Đình Chiểu sinh năm 1822 tại làng Tân Thới, tỉnh Gia Định (nay thuộc TP. Hồ Chí Minh), quê gốc ở Thừa Thiên Huế. Xuất thân trong một gia đình nhà nho hiếu học, ông sớm đỗ Tú tài năm 21 tuổi. Năm 1848, khi đang chuẩn bị thi Tiếp tại Huế, ông nhận được tin mẹ mất. Với lòng hiếu thảo sâu sắc, ông bỏ thi về quê khóc mẹ. Trên đường đi gian khổ, vì quá đau thương cộng với sương gió đường xa, ông bị bệnh nặng và vĩnh viễn mất đi ánh sáng đôi mắt ở tuổi 27.
Không gục ngã trước biến cố nghiệt ngã của số phận, Nguyễn Đình Chiểu trở về Gia Định mở trường dạy học, bốc thuốc chữa bệnh cho dân và làm thơ.
Khi thực dân Pháp đánh chiếm Gia Định và mở rộng xâm lược sáu tỉnh Nam Kỳ, ông dũng cảm đứng về phía nhân dân và các nghĩa quân kháng chiến. Dù đôi mắt không còn nhìn thấy ánh sáng, ông vẫn dùng ngòi bút sắc sảo như một thứ vũ khí sắc bén đâm thẳng vào kẻ thù.
Dấu ấn vĩ đại nhất của Nguyễn Đình Chiểu chính là di sản thơ văn chan chứa đạo lý và tinh thần bất khuất:
"Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc": Tác phẩm tượng đài bằng ngôn từ lần đầu tiên trong lịch sử văn học Việt Nam đã khắc họa hình tượng người nông dân nghĩa sĩ chân đất mắt lợt, vốn chỉ quen với "ruộng nương, làng xóm", nhưng khi nước mất đã tự nguyện cầm ngọn tầm vông, rơm nhồi đạn lửa xông vào đồn giặc.
Truyện Nôm "Lục Vân Tiên": Tác phẩm thơ Nôm kiệt xuất truyền tụng khắp nhân dân, giãi bày lý tưởng sống cao đẹp: "Nhớ câu tiện nghĩa bất vi / Làm người thế ấy cũng phi anh hùng", đề cao lòng hiếu thảo, tinh thần nghĩa khí và lòng nhân ái.
Khi thực dân Pháp chiếm toàn bộ Nam Kỳ, chúng nhiều lần dùng tiền tài, chức quyền và dụ dỗ trả lại ruộng đất để chuộc lòng ông. Nhưng Nguyễn Đình Chiểu đã thẳng thừng từ chối với câu nói nổi tiếng thể hiện khí tiết ngút trời: "Nước mất nhà tan, điền sản còn có ý nghĩa gì".
Ông qua đời năm 1888 tại Ba Tri (Bến Tre) trong nỗi tiếc thương vô hạn của nhân dân cả nước.
Nhìn lại cuộc đời Nguyễn Đình Chiểu, thế hệ hôm nay luôn kính cẩn nghiêng mình trước một nhân cách lớn. Cuộc đời ông là bài học sâu sắc về nghị lực phi thường vượt qua nghịch cảnh và lòng trung nghĩa trọn vẹn vì dân vì nước.
