NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU – NHÀ THƠ YÊU NƯỚC, NGƯỜI THẦY GIÀU NGHỊ LỰC

Nguyễn Đình Chiểu sinh ngày 1 tháng 7 năm 1822 tại làng Tân Thới, phủ Tân Bình, tỉnh Gia Định (nay thuộc Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh). Xuất thân từ một gia đình nhà nho, từ nhỏ ông đã nổi tiếng thông minh, hiếu học, sớm thi đỗ Tú tài năm 1843. Năm 1846, ông ra kinh đô Huế để học tập chuẩn bị cho kỳ thi Hội với tràn trề hy vọng khoa cử. Thế nhưng, đúng lúc kỳ thi sắp diễn ra vào năm 1849, ông nhận được tin mẹ mất tại Gia Định. Khóc thương mẹ vô hạn, ông quyết định bỏ thi, đi bộ vượt hàng ngàn dặm đường trở về quê nhà chịu tang. Trên đường đi, do thời tiết khắc nghiệt, khóc thương quá độ và nhiễm phải căn bệnh hiểm nghèo, ông đã bị mù hoàn toàn cả hai mắt khi mới vừa tròn 27 tuổi. Không dừng lại ở đó, khi về đến quê nhà, ông tiếp tục phải gánh chịu nỗi đau bị gia đình hôn thê bội ước, từ hôn vì lý do tàn tật.

Đứng trước chuỗi bi kịch dồn dập tưởng chừng có thể quật ngã bất kỳ ai, Nguyễn Đình Chiểu đã chứng minh một nghị lực phi thường độc nhất vô nhị. Ông đóng cửa bốc thuốc chữa bệnh cho dân, đồng thời mở trường dạy học tại Gia Định. Tiếng tăm về nếp sống đức hạnh, học vấn uyên thâm của "Cụ Đồ Chiểu" vang xa, học trò khắp nơi tìm đến chật nhà; người dân vô cùng kính trọng sâu sắc cốt cách thanh cao của ông. Cũng trong thời gian này, ông bắt đầu sáng tác kiệt tác Truyện Lục Vân Tiên bằng chữ Nôm – tác phẩm truyện thơ ca ngợi đạo lý làm người, chính nghĩa thắng gian tà, có sức sống mãnh liệt và được lưu truyền rộng rãi khắp Nam Kỳ lục tỉnh.

Năm 1859, thực dân Pháp nổ súng tấn công gia nhập Gia Định, bờ cõi nước Nam rơi vào cảnh tang tóc. Dù đôi mắt không còn nhìn thấy ánh sáng, nhưng trái tim yêu nước của Nguyễn Đình Chiểu vẫn rực cháy. Ông buộc phải dời về Ba Tri (Bến Tre), cùng các sĩ phu yêu nước thức tỉnh tinh thần kháng chiến của nhân dân. Ngòi bút của ông chính thức trở thành vũ khí chiến đấu sắc bén nhất thời bấy giờ. Khi những người nông dân nghèo tay không tấc sắt dũng cảm đứng lên chiến đấu và ngã xuống trong trận tập kích đồn Pháp, cụ Đồ Chiểu đã viết nên áng thiên cổ hùng văn "Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc" năm 1861. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử văn học Việt Nam, hình tượng người nông dân yêu nước được tạc dựng trang trọng, hiên ngang làm nhân vật trung tâm của một tác phẩm vĩ đại. Ông cũng liên tiếp viết các bài văn tế, bài thơ khóc thương các thủ lĩnh kháng chiến như Trương Định, Nguyễn Trung Trực, cổ vũ tinh thần bất khuất của nghĩa quân Nam Bộ.

Thấy uy tín của Nguyễn Đình Chiểu quá lớn, chính quyền thực dân Pháp đã dùng mọi thủ đoạn hèn hạ hòng dụ dỗ, mua chuộc ông. Tên tỉnh trưởng Bến Tre lúc bấy giờ là Michel đã đích thân đến tận nhà, hứa hẹn trả lại ruộng đất cũ của gia đình ông ở Gia Định và ban phát tiền tài, vinh hoa phú quý huyễn hoặc. Thế nhưng, vị đồ nho mù lòa đã thẳng thừng khước từ và dõng dạc tuyên bố câu nói đanh thép khắc sâu vào sử sách: "Đất nước tôi đã mất, đất chung đã mất thì đất tư còn có ý nghĩa gì!". Suốt đời, ông kiên quyết giữ vững lối sống bất hợp tác với giặc Pháp, giữ trọn tấm lòng son sắt với Tổ quốc cho đến hơi thở cuối cùng.

Ngày 3 tháng 7 năm 1888, Nguyễn Đình Chiểu viên tịch tại Ba Tri, Bến Tre ở tuổi 66. Ngày đưa tang ông, cả cánh đồng An Đức trắng xóa khăn tang của học trò, người bệnh và hàng vạn đồng bào mến mộ, kính trọng nhân cách một vĩ nhân. Hơn một thế kỷ đã trôi qua, di sản tinh thần và văn chương của ông vẫn vẹn nguyên giá trị, là bài học giáo dục sâu sắc vô giá về đạo lý, lòng ái quốc và nghị lực sống phi thường cho muôn đời hậu thế. Ngày nay, khu lăng mộ của ông tại Ba Tri đã trở thành Di tích quốc gia đặc biệt, và tên của danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Đình Chiểu mãi mãi được trân trọng đặt cho các đại lộ, bệnh viện, trường học lớn sầm uất nhất trên khắp đất nước Việt Nam.