Nguyễn Đình Xô, anh hùng đất Kinh Bắc

Liệt sĩ, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Đình Xô (1946–1969), quê tại thôn Hộ Vệ, xã Lạc Vệ,huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh (nay là xã Tân Chi, tỉnh Bắc Ninh). Ông là tấm gương sáng về tinh thần kiên trung, bất khuất, thà hy sinh chứ nhất quyết không chịu khuất phục trước kẻ thù trong chốn lao tù

Tiểu sử và Hoạt động Cách mạng:

Sinh năm: 4/7/1946, xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo. Nhập ngũ: Ngày 13/9/1965, ông tình nguyện lên đường nhập ngũ và được biên chế vào Đại đội 6, Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 88, Sư đoàn 308 (Quân đoàn Bị bắt: Năm 1966, trong quá trình chiến đấu, ông không may bị địch bắt và bị giam cầm qua nhiều nhà lao tàn bạo như Pleiku, Biên Hòa, trước khi bị đày ra Nhà tù Phú Quốc.
Tại nhà tù Phú Quốc, dù phải chịu những đòn tra tấn dã man và tàn bạo nhất của địch, ông vẫn luôn giữ vững khí tiết người lính cách mạng, tổ chức đấu tranh và không ngừng động viên đồng đội kiên cường bám trụ. Ngày 12/4/1969, địch dùng hình phạt tàn độc (trùm bao tải dội nước sôi) để tra khảo và ép cung ông. Giữ vững lời thề bảo vệ Đảng và cách mạng, ông đã anh dũng hy sinh.

Với những đóng góp và sự hy sinh cao cả, ông được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tại quê nhà, Nhà tưởng niệm Anh hùng liệt sĩ Nguyễn Đình Xô đã được xây dựng và trở thành địa chỉ đỏ linh thiêng trong công tác giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ.

Theo bác Vũ Văn Kim, Chủ tịch Hội Chiến sĩ cách mạng bị bắt, tù đầy tỉnh Bắc Ninh kể lại: Tại Phú Quốc, Nguyễn Đình Xô được tổ chức bí mật bầu làm Bí thư chi đoàn và anh tiếp tục vận động đấu tranh với địch. Ngày 7-3-1969, bọn cai tù tạo cớ, bắt Nguyễn Đình Xô cùng hai người khác đưa ra phòng điều hành khu A3 đánh đập. Chúng buộc các anh phải khai ra tổ chức bí mật, người cầm đầu cuộc đấu tranh.

Chúng xiềng tù nhân, lột quần áo, dùng cật nứa phật mạnh vào hạ bộ. Sau cái búng đầu tiên, mặt Xô biến sắc, da tái nhợt. Đến cái thứ hai, Xô há hốc mồm, cái thứ 3 thì anh ngất xỉu, người mềm nhũn lăn ra nền nhà. Chúng dùng mũ sắt múc nước lạnh đổ vào người. Đợi Xô tỉnh, chúng lại tra hỏi, lại búng, lại phật… Thấy nước đổ lênh láng tràn cả ra bên ngoài, đoán là các anh bị tra tấn dã man nên anh em trong trại A3, cách phòng điều hành chừng 20-25m đổ cả ra sân hô phản đối và đòi chấm dứt ngay hành động đánh đập tù nhân vô cớ. Khiêng về phòng giam, cả ba người bị tra tấn đều ướt sũng nước, tóc tai rũ rượi, mặt tái nhợt. Ít ngày sau đó, có phái đoàn Hồng Thập Tự ra đảo, Nguyễn Đình Xô đã thẳng thắn tố cáo hành động tra tấn dã man của bọn cai ngục. Cả phái đoàn sửng sốt, căm phẫn. Họ hứa sẽ can thiệp và lên án ngay.

Ngày 12-4-1969, khoảng 9 giờ sáng, thấy bọn cai ngục, phòng nhì triệu hồi 12 tù nhân, trong đó có Nguyễn Đình Xô thì ông Kim vội đi tìm Xô để dặn dò. Gặp ông, Xô cười và nghiêm giọng: "Tôi đi lần này là đi hẳn. Cũng không hy vọng về trại nào khác đâu. Về phần tổ chức, tôi đã trao đổi với đồng chí Hùng, đồng chí ấy hiện là phó bí thư chi đoàn, từ nay sẽ là bí thư thay tôi. Anh biết vậy để có sự liên hệ trao đổi”. Anh Xô trao cho ông Kim chiếc áo tù tạm gọi là lành lặn có chữ TP ở sau lưng như kỷ vật cuối cùng và dặn: “Nếu còn sống sót trở về thì nhắn giùm quê hương Lạc Vệ-Tiên Sơn và gia đình rằng: Nguyễn Đình Xô này quyết giữ trọn lời hứa trước lúc lên đường chiến đấu...”.