NGUYỄN ĐÌNH XÔ -Người tù binh cộng sản giữ vững tổ chức trong Nhà tù Phú Quốc

Nhà tù Phú Quốc là nơi giam giữ số lượng lớn tù binh cách mạng trong kháng chiến chống Mỹ. Trong điều kiện thiếu thốn, bạo lực và giám sát nghiêm ngặt, các tù binh vẫn bí mật xây dựng tổ chức, giữ kỷ luật, chăm sóc người yếu và đấu tranh đòi thực hiện các quy định về đối xử với tù binh. Việc bảo vệ danh tính cán bộ, đường dây liên lạc và tổ chức bên trong có ý nghĩa sống còn.

Nguyễn Đình Xô trưởng thành từ phong trào thanh niên ở quê hương và từng làm Bí thư chi đoàn. Năm 1965, ông tình nguyện nhập ngũ, vượt Trường Sơn vào chiến trường Tây Nguyên. Ngày 18/07/1966, trong một trận đánh tại Gia Lai, ông bị thương và bị bắt, lần lượt bị giam tại nhiều nơi trước khi chuyển ra Phú Quốc cuối năm 1967.

Trong nhà tù, ông được bí mật bầu làm Bí thư chi đoàn, tham gia tập hợp tù binh trẻ, giữ kỷ luật và tổ chức đấu tranh. Đồng đội ghi nhận ông là điểm tựa tinh thần vì bình tĩnh, đoàn kết và không để sự tra tấn làm lộ thông tin của tổ chức.

Tháng 3/1969, Nguyễn Đình Xô cùng hai người khác bị gọi ra thẩm vấn, ép khai tổ chức bí mật. Dù bị đánh đập, ông không cung cấp thông tin. Khi phái đoàn Hồng thập tự quốc tế đến kiểm tra, ông cùng một số tù binh công khai tố cáo tình trạng bạo lực trong trại giam, khiến ông bị theo dõi đặc biệt.

Ngày 12/04/1969, ông bị đưa khỏi khu giam và tiếp tục chịu tra tấn để buộc khai báo. Ông hy sinh nhưng không làm lộ tổ chức. Trước khi đi, ông đã bàn giao trách nhiệm chi đoàn cho người thay thế. Chi tiết ấy cho thấy ngay trong thời điểm đối diện nguy hiểm, ông vẫn đặt sự liên tục của tổ chức và an toàn của đồng đội lên trên bản thân.