NGUYỄN ĐÔN – BIẾN NƠI LƯU ĐÀY THÀNH CĂN CỨ CÁCH MẠNG

NGUYỄN ĐÔN – BIẾN NƠI LƯU ĐÀY THÀNH CĂN CỨ CÁCH MẠNG

Có những nơi người ta chỉ mong rời khỏi càng sớm càng tốt.

Nhưng với người cách mạng Nguyễn Đôn, một nơi từng được thực dân Pháp dùng để giam lỏng những người yêu nước lại trở thành nơi ông cùng đồng đội gieo những hạt giống đầu tiên cho một cuộc khởi nghĩa.

Đó là Ba Tơ.

Nguyễn Đôn, tên thật là Nguyễn Khâm, sinh ngày 20 tháng 6 năm 1918 tại vùng Tịnh Bình, Sơn Tịnh, Quảng Ngãi. Ông tham gia hoạt động cách mạng từ năm 1936 và được kết nạp vào Đảng tháng 3 năm 1938.

Tuổi trẻ của Nguyễn Đôn gắn với những năm tháng đất nước chìm trong cảnh mất nước.

Người thanh niên ấy sớm lựa chọn con đường đấu tranh.

Và cái giá phải trả cũng đến rất nhanh.

Ông bị thực dân Pháp bắt, tù đày rồi đưa lên căng an trí Ba Tơ.

Nhưng người tù Nguyễn Đôn không chịu để mình trở thành một con người bị động chờ ngày được thả.

Ba Tơ khi ấy là một vùng núi xa xôi.

Với chính quyền thực dân, đó là nơi để cách ly những người cách mạng khỏi đồng bằng.

Nhưng với Nguyễn Đôn và những đồng chí của mình, Ba Tơ lại có một ý nghĩa khác.

Đó là một vùng đất có thể xây dựng thành căn cứ cách mạng.

Trong thời gian bị quản thúc, Nguyễn Đôn cùng các đồng chí tìm cách liên lạc, tuyên truyền, vận động đồng bào và chuẩn bị lực lượng.

Có một câu chuyện đặc biệt về ông được các tư liệu lịch sử lưu lại.

Khi mới khoảng 24 tuổi, trong điều kiện bị địch giám sát, Nguyễn Đôn đã tìm cách in tài liệu cho Đảng bằng những phương thức rất thủ công. Ông mua một chiếc thuyền nhỏ trên sông Liên, tự tìm cách in hàng trăm trang tài liệu kêu gọi đồng bào tham gia phong trào cách mạng.

Không có máy móc hiện đại.

Không có điều kiện an toàn.

Không có những căn phòng làm việc kín đáo.

Chỉ có một người thanh niên, một chiếc thuyền nhỏ và niềm tin rằng những trang giấy ấy phải đến được với người dân.

Rồi Nguyễn Đôn tìm đường lên núi Cao Muôn.

Ông gặp các già làng, vận động đồng bào ủng hộ Việt Minh, xây dựng cơ sở và chuẩn bị địa bàn cho lực lượng cách mạng.

Từ một nơi được dùng để giam lỏng tù chính trị, Ba Tơ dần trở thành một căn cứ quan trọng.

Và rồi thời khắc ấy đến.

Ngày 11 tháng 3 năm 1945, Khởi nghĩa Ba Tơ bùng nổ.

Trong kế hoạch khởi nghĩa, Nguyễn Đôn cùng Phạm Kiệt và Nguyễn Khoách được phân công vào Ban Chỉ huy cấp tốc, kéo toàn đội lên tiến hành khởi nghĩa ở Ba Tơ.

Cuộc khởi nghĩa thành công.

Đội du kích Ba Tơ ra đời.

Nguyễn Đôn trở thành Chính trị viên của Đội du kích Ba Tơ, cùng những người đồng chí xây dựng lực lượng giữa núi rừng Quảng Ngãi.

Đó là một đội quân rất đặc biệt.

Họ không bắt đầu từ một doanh trại lớn.

Không có trang bị đầy đủ.

Những người đầu tiên chỉ là một nhóm chiến sĩ cách mạng được tập hợp trong hoàn cảnh vô cùng thiếu thốn.

Nhưng họ có tổ chức.

Có kỷ luật.

Có niềm tin.

Và quan trọng nhất, họ có sự ủng hộ của nhân dân.

Từ Ba Tơ, lực lượng cách mạng tiếp tục phát triển, góp phần vào thắng lợi của phong trào giành chính quyền ở Quảng Ngãi trong Cách mạng Tháng Tám.

Những ngày tháng ấy đã đặt nền móng cho cả cuộc đời quân sự sau này của Nguyễn Đôn.

Từ một người tù chính trị, ông trở thành người chỉ huy.

Từ một căn cứ nhỏ giữa núi rừng, ông bước ra một chiến trường rộng lớn hơn.

Sau Cách mạng Tháng Tám, Nguyễn Đôn tiếp tục trải qua nhiều cương vị trong quân đội.

Ông chiến đấu và công tác trên nhiều chiến trường, từng giữ những trọng trách quan trọng ở Liên khu 5.

Sau này, ông trở thành Tư lệnh Quân khu 4, rồi Bí thư Đảng ủy kiêm Chính ủy và Tư lệnh Quân khu 5, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam và nhiều vị trí quan trọng khác.

Nhưng dù đi qua nhiều cương vị, Ba Tơ vẫn là một phần ký ức không thể tách rời khỏi cuộc đời ông.

Có lẽ bởi Ba Tơ không chỉ là nơi ông bị đày.

Đó còn là nơi ông chứng minh rằng:

Một nơi dùng để giam giữ con người vẫn có thể trở thành nơi bắt đầu của tự do.

Một căn nhà tù có thể ngăn bước chân.

Nhưng không thể ngăn ý chí.

Một vùng núi xa xôi có thể bị xem là nơi lưu đày.

Nhưng nếu có con người biết tổ chức và biết dựa vào nhân dân, nơi ấy có thể trở thành căn cứ.

Đó chính là điều Nguyễn Đôn và những người đồng đội đã làm.

Sau nhiều thập niên hoạt động cách mạng, Nguyễn Đôn vẫn giữ phong cách sống giản dị.

Quân đội nhân dân từng viết về ông như một vị tướng chí tình, chí nghĩa, liêm khiết và giản dị. Ông được phong quân hàm Trung tướng và được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Hồ Chí Minh và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Ngày 7 tháng 10 năm 2016, Trung tướng Nguyễn Đôn qua đời tại Đà Nẵng, hưởng thọ 98 tuổi.

98 năm.

Một cuộc đời dài gần trọn thế kỷ.

Nhưng nếu nhìn lại những năm tháng quan trọng nhất, có lẽ người ta sẽ nhớ đến hình ảnh một chàng trai Quảng Ngãi còn rất trẻ, bị đày lên Ba Tơ.

Ông không ngồi chờ.

Ông không đầu hàng.

Ông tìm cách in tài liệu.

Ông tìm cách liên lạc.

Ông đi vào các bản làng.

Ông vận động nhân dân.

Ông cùng đồng đội chuẩn bị lực lượng.

Và rồi, khi thời cơ đến, ông đứng trong hàng ngũ những người làm nên Khởi nghĩa Ba Tơ ngày 11 tháng 3 năm 1945.

Từ một người bị giam lỏng, ông trở thành người chỉ huy.

Từ một vùng đất bị biến thành nơi lưu đày, Ba Tơ trở thành cái nôi của một lực lượng cách mạng.

Đó có lẽ là điều đẹp nhất trong câu chuyện về Nguyễn Đôn.

Lịch sử đôi khi bắt đầu từ những nơi mà người ta tưởng như không còn hy vọng.

Một chiếc thuyền nhỏ.

Những trang tài liệu được in trong bí mật.

Những cuộc gặp giữa núi rừng.

Những lời vận động đồng bào.

Và một nhóm người tin rằng đất nước rồi sẽ có ngày độc lập.

Tất cả những điều tưởng như nhỏ bé ấy đã góp phần tạo nên một biến cố lớn.

Ngày nay, Ba Tơ đã trở thành một địa danh lịch sử của Quảng Ngãi, nơi ghi dấu Khởi nghĩa Ba Tơ và sự ra đời của Đội du kích Ba Tơ – một trong những lực lượng tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Còn Nguyễn Đôn, người thanh niên năm xưa từ Tịnh Bình bị đưa lên Ba Tơ, đã đi xa.

Nhưng câu chuyện của ông vẫn còn đó.

Không chỉ là câu chuyện về một vị tướng.

Mà là câu chuyện về một con người biết biến nghịch cảnh thành cơ hội, biến nơi lưu đày thành căn cứ và biến những điều nhỏ bé thành sức mạnh của cả một phong trào.

Nguyễn Đôn – người con của Quảng Ngãi, người Chính trị viên của Đội du kích Ba Tơ, người đã để lại một bài học giản dị mà sâu sắc:

Khi niềm tin còn tồn tại, không có nơi nào thực sự là ngõ cụt.