NGUYỄN ĐÔN – TỪ CĂNG AN TRÍ BA TƠ ĐẾN VỊ TƯỚNG CỦA QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM

NGUYỄN ĐÔN – TỪ CĂNG AN TRÍ BA TƠ ĐẾN VỊ TƯỚNG CỦA QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM

Nguyễn Đôn, tên khai sinh là Nguyễn Khâm, sinh ngày 20/6/1918 tại xã Tịnh Bình, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi. Năm 1938, khi mới 20 tuổi, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Hoạt động cách mạng trong thời kỳ thực dân Pháp đàn áp phong trào yêu nước, ông bị bắt và bị đày lên Căng an trí Ba Tơ. Chính nơi tưởng như chỉ là chốn giam giữ ấy lại trở thành một trong những cái nôi quan trọng của phong trào cách mạng Quảng Ngãi.

Tại Ba Tơ, Nguyễn Đôn cùng các đồng chí Nguyễn Khoách và Phạm Sanh tham gia xây dựng Chi bộ Căng an trí Ba Tơ từ đầu năm 1942. Chi bộ tập trung tuyên truyền, vận động nhân dân, xây dựng cơ sở và chuẩn bị lực lượng cho thời cơ khởi nghĩa. Đây là giai đoạn đòi hỏi những người cách mạng phải có sự kiên trì, bí mật và khả năng gắn bó với quần chúng.

Đêm 10/3/1945, trước những biến chuyển lớn của tình hình trong nước, Tỉnh ủy lâm thời Quảng Ngãi họp và quyết định phát động khởi nghĩa tại Ba Tơ. Ngày 11/3/1945, cuộc khởi nghĩa Ba Tơ giành thắng lợi. Ngày 12/3/1945, Đội Du kích Ba Tơ được thành lập với 28 chiến sĩ, do Phạm Kiệt làm Đội trưởng và Nguyễn Đôn làm Chính trị viên. Đây là một trong những lực lượng vũ trang cách mạng ra đời sớm ở Nam Trung Bộ, sau này trở thành lực lượng quan trọng trong phong trào cách mạng ở Quảng Ngãi và khu vực.

Từ Ba Tơ, Nguyễn Đôn tiếp tục hoạt động trong phong trào cách mạng và tham gia lãnh đạo lực lượng vũ trang. Trong kháng chiến chống Pháp, ông lần lượt đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng. Sau năm 1954, ông tiếp tục giữ nhiều trọng trách trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Giai đoạn 1961–1967, ông giữ cương vị Bí thư Liên khu ủy 5, Tư lệnh Quân khu 5, trực tiếp gắn bó với chiến trường miền Trung trong những năm kháng chiến chống Mỹ. Sau đó, ông tiếp tục đảm nhiệm các chức vụ như Phó Tổng Tham mưu trưởng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng và Tư lệnh Quân khu 4.

Không chỉ được biết đến qua những cương vị quân sự, Nguyễn Đôn còn được đồng đội nhớ đến bởi phong cách giản dị, liêm khiết, gần gũi và nặng tình với đồng chí, đồng bào. Sau chiến tranh, ông vẫn dành nhiều tâm sức thăm lại những vùng đất từng cưu mang cách mạng và quan tâm đến việc tìm kiếm, quy tập hài cốt đồng đội.

Ngày 26/7/2012, Chủ tịch nước quyết định phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho Trung tướng Nguyễn Đôn cùng một số cán bộ quân đội có thành tích đặc biệt xuất sắc. Ông qua đời ngày 7/10/2016, hưởng thọ 98 tuổi. Trong sự nghiệp của mình, ông được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Hồ Chí Minh.

Dấu chân lịch sử

Ngày nay, tên tuổi Nguyễn Đôn vẫn được nhắc nhớ tại quê hương Quảng Ngãi. Trường THCS Tịnh Bình – nơi gắn với quê hương ông – đã được đổi tên thành Trường THCS Nguyễn Đôn. Năm 2025, lãnh đạo tỉnh Quảng Ngãi tổ chức thăm hỏi, viếng hương gia đình Trung tướng Nguyễn Đôn và Trung tướng Võ Thứ, những thành viên của Đội Du kích Ba Tơ năm xưa.

Đặc biệt, Di tích Khởi nghĩa Ba Tơ hiện được bảo tồn với nhiều địa điểm gắn với cuộc khởi nghĩa và sự ra đời của Đội Du kích Ba Tơ. Đây là những địa chỉ quan trọng để thế hệ trẻ tìm hiểu về một giai đoạn lịch sử đặc biệt của quê hương Quảng Ngãi.

Thông điệp dành cho tuổi trẻ

Một người có thể trưởng thành từ gian khó, nhưng chính lý tưởng, trách nhiệm và sự bền bỉ mới quyết định họ để lại điều gì cho quê hương.

Nguyễn Đôn bước vào cách mạng khi còn rất trẻ, trải qua tù đày, chiến tranh và nhiều năm tháng gian khổ. Từ Căng an trí Ba Tơ, ông từng bước trưởng thành và trở thành một vị tướng của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Với tuổi trẻ hôm nay, câu chuyện ấy nhắc chúng ta biết trân trọng hòa bình, nuôi dưỡng lý tưởng sống, học tập nghiêm túc, rèn luyện bản lĩnh và sống có trách nhiệm với cộng đồng. Mỗi người trẻ, dù ở vị trí nào, đều có thể góp phần xây dựng quê hương bằng chính năng lực và những việc làm tốt đẹp của mình.