Nguyễn Du - đại thi hào của dân tộc Việt Nam./
Nguyễn Du (1765 – 1820), tên chữ Tố Như, hiệu Thanh Hiên, là đại thi hào của dân tộc Việt Nam.
1. Thân thế và gia đình
Nguyễn Du (1765 – 1820), tên chữ Tố Như, hiệu Thanh Hiên, là đại thi hào của dân tộc Việt Nam.
Quê quán: Làng Tiên Điền, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh.
Gia đình: Sinh ra trong một gia đình đại quý tộc, danh giá bậc nhất đương thời.
Cha là Nguyễn Nghiễm, từng giữ chức Xuân Quận công, làm Tể tướng dưới triều Triều Lê - Trịnh.
Mẹ là Trần Thị Tần, người phụ nữ Kinh Bắc nổi tiếng xinh đẹp và tài hoa.
Dòng họ Nguyễn ở Tiên Điền có truyền thống học hành, đỗ đạt và làm quan, vì vậy Nguyễn Du từ nhỏ đã được tiếp xúc với nền học vấn uyên bác và môi trường văn hóa phong phú.
2. Thời niên thiếu và “Mười năm gió bụi”
Cuộc đời Nguyễn Du trải qua nhiều biến động lớn của lịch sử.
Tuổi thơ: Những năm đầu đời sống trong cảnh giàu sang tại kinh thành Thăng Long. Tuy nhiên:
Năm 10 tuổi ông mất cha.
Năm 13 tuổi mất mẹ, phải sống nhờ người anh cùng cha khác mẹ là Nguyễn Khản.
Biến cố lịch sử: Cuối thế kỷ XVIII, khi Nhà Lê suy yếu và phong trào Phong trào Tây Sơn nổi dậy, gia đình ông tan tác.
“Mười năm gió bụi” (1786 – 1796):
Nguyễn Du sống cuộc đời lưu lạc, khi ở quê vợ tại Thái Bình, khi trở về quê cha ở Hà Tĩnh.
Thời gian này tuy nhiều khó khăn nhưng giúp ông:
Thấu hiểu nỗi khổ của nhân dân
Tích lũy vốn sống phong phú
Đây cũng là nền tảng cho tư tưởng nhân đạo sâu sắc trong sáng tác của ông.
3. Sự nghiệp quan trường
Năm 1802, khi Gia Long (Nguyễn Ánh) lập nên Nhà Nguyễn, Nguyễn Du ra làm quan.
Một số chức vụ ông từng đảm nhiệm:
Tri huyện
Tri phủ
Cai bạ tỉnh Quảng Bình
Cần Chánh điện học sĩ
Đi sứ Trung Quốc
Năm 1813, ông được cử làm Chánh sứ sang Trung Quốc. Chuyến đi này giúp ông tiếp xúc trực tiếp với văn hóa và xã hội phương Bắc, để lại dấu ấn trong nhiều bài thơ chữ Hán.
Năm 1820, ông tiếp tục được cử đi sứ lần thứ hai sang nhà Thanh, nhưng chưa kịp lên đường thì lâm bệnh và qua đời tại Huế.
4. Di sản văn học
Nguyễn Du để lại một kho tàng văn học lớn bằng chữ Hán và chữ Nôm.
Thơ chữ Hán
Gồm ba tập thơ nổi tiếng:
Thanh Hiên thi tập
Nam trung tạp ngâm
Bắc hành tạp lục
Tổng cộng khoảng 249 bài thơ, thể hiện nỗi trăn trở về thời cuộc và thân phận con người.
Tác phẩm chữ Nôm
Truyện Kiều (Đoạn trường tân thanh): Kiệt tác vĩ đại của văn học Việt Nam.
Văn tế thập loại chúng sinh: Bài văn tế thể hiện lòng thương xót đối với những số phận bất hạnh.
Giá trị tư tưởng
Tư tưởng xuyên suốt trong tác phẩm của Nguyễn Du là tinh thần nhân đạo sâu sắc, đề cao:
Lòng thương người
Quyền sống
Quyền hạnh phúc của con người
5. Vinh danh
Năm 1965, Hội đồng Hòa bình Thế giới đã công nhận Nguyễn Du là Danh nhân văn hóa thế giớ
