Nguyễn Đức Cảnh - Một trong những lãnh tụ xuất sắc của Đảng

I. Quê hương và gia đìnhĐồng chí Nguyễn Đức Cảnh sinh ngày 02 - 02 - 1908, tại làng Diêm Điền, tổng Hộ Đội, huyện Thụy Anh (nay là thị trấn Diêm Điền, huyện Thái Thụy), tỉnh Thái Bình trong một gia đình nhà nho nghèo có truyền thống yêu nước.Thân phụ đồng chí Nguyễn Đức Cảnh là ông Nguyễn Đức Triết (hay Nguyễn Đức Tiết), người gốc làng Diêm Điền, năm 1888 đỗ cử nhân. Giữa lúc triều đình nhà Nguyễn nhu nhược, đầu hàng và bán nước ta cho thực dân Pháp, vốn là người khẳng khái, có tinh thần yêu nước, ông Nguyễn Đức Tiết từ chối không ra làm quan và về quê mở trường dạy học để góp phần mở mang dân trí. Thân mẫu của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh là bà Trần Thị Thuỳ, người làng Cổ Am, Vĩnh Bảo, tỉnh Kiến An (nay thuộc thành phố Hải Phòng).Năm 1913, ông Cử Tiết qua đời, cuộc sống gia đình ngày càng sa sút, túng thiếu. Giữa lúc đó, một người bạn cũ của cụ Cử Tiết là Nguyễn Đạo Quán, đang làm Tri phủ Thái Ninh, xin được đem Nguyễn Đức Cảnh về nuôi. Được đi học, tuy còn ít tuổi, Nguyễn Đức Cảnh đã tỏ ra là một cậu bé thông minh, chăm chỉ và có chí học hành, luôn đứng đầu lớp học, được thầy giáo và bạn bè quý mến, khâm phục. Cuộc sống và học tập của Nguyễn Đức Cảnh đang yên ổn thì ông Nguyễn Đạo Quán không làm Tri phủ Thái Ninh, chuyển đi nơi khác, nên không thể tiếp tục cưu mang Nguyễn Đức Cảnh. Cuộc sống của Nguyễn Đức Cảnh một lần nữa phải đối đầu với những khó khăn mới. Trong lúc khó khăn đó, thì ông Trần Mỹ, một người bạn học cũ của ông Cử Tiết, anh họ bà Thuỳ, người làng Cổ Am, đang làm quan Tuần phủ Thái Bình xin được đón Nguyễn Đức Cảnh về nuôi và tiếp tục cho học tại Thị xã Thái Bình. Học xong tiểu học, Nguyễn Đức Cảnh được Trần Mỹ đưa sang học ở Trường Thành Chung - Nam Định. Tại đây, Nguyễn Đức Cảnh có điều kiện tiếp xúc và hiểu thêm thực trạng xã hội đương thời; anh kết bạn với những thanh niên tiến bộ như Nguyễn Danh Đới, Đặng Xuân Khu (Trường Chinh), Nguyễn Văn Năng, Đặng Xuân Thiều; các anh thường cùng nhau đọc sách báo, chuyện trò, đàm đạo về thời cuộc. Hằng ngày, Nguyễn Đức Cảnh cùng bạn bè chứng kiến nhiều nghịch cảnh, đã làm nảy sinh trong Nguyễn Đức Cảnh ý thức căm ghét bọn thống trị, quan lại và hiểu rõ hơn nỗi nhục của người dân mất nước. Vì thế, Nguyễn Đức Cảnh rất say sưa tìm hiểu những hoạt động chống Pháp của các chí sĩ yêu nước như: Phan Đình Phùng, Hoàng Hoa Thám, Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh. Trong những năm 1924 - 1925, công nhân các nhà máy sợi, máy tơ, máy rượu ở thành phố Nam Định tiến hành đấu tranh đòi tăng lương, giảm giờ làm, chống đánh đập, chống cúp phạt, Nguyễn Đức Cảnh bước đầu hiểu về giai cấp công nhân, nhất là tinh thần đoàn kết đấu tranh của họ; anh bắt đầu làm quen với một số công nhân, từ đó có điều kiện đi sâu tìm hiểu, giúp đỡ họ làm đơn khiếu nại, đấu tranh với chủ, với cai ký.Năm 1925, Nguyễn Đức Cảnh cùng Đặng Xuân Khu (Trường Chinh) và một số đồng chí khác tham gia cuộc vận động, đòi thực dân Pháp ân xá cho nhà yêu nước Phan Bội Châu. Năm 1926, anh cũng là một trong những người lãnh đạo cuộc bãi khóa, để truy điệu nhà yêu nước Phan Chu Trinh ở Nam Định. Sau cuộc bãi khoá này, đồng chí bị thực dân Pháp đuổi học. Cuối năm 1926, Nguyễn Đức Cảnh quyết định lên Hà Nội kiếm việc làm tự nuôi sống mình và tìm tòi con đường hoạt động cách mạng.