NGUYỄN ĐỨC CẢNH – Người con ưu tú của quê hương Thái Bình
Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh sinh ngày 2/2/1908 tại làng Diêm Điền, tổng Hộ Đội, huyện Thụy Anh (nay là thị trấn Diêm Điền, huyện Thái Thụy) trong một gia đình nhà nho nghèo có truyền thống yêu nước. Từ nhỏ, Nguyễn Đức Cảnh đã được thừa hưởng sự giáo dục Nho học của cha. Sau khi cha qua đời vào năm 1913, Nguyễn Đức Cảnh được bạn học của cha là tri phủ nhận làm con nuôi và cho đi học Trường Hương học. Sau khi học xong bậc tiểu học, năm 1923, Nguyễn Đức Cảnh được cho đi học tiếp ở Trường Thành Chung Nam Định. Tại đây, Nguyễn Đức Cảnh có điều kiện tiếp xúc, hiểu thêm thực trạng xã hội đương thời và kết bạn với những thanh niên tiến bộ như Nguyễn Danh Đới, Đặng Xuân Khu (Trường Chinh), Nguyễn Văn Năng, Đặng Xuân Thiều. Hàng ngày, Nguyễn Đức Cảnh cùng bạn bè chứng kiến nhiều nghịch cảnh nên có ý thức căm ghét bọn thống trị, quan lại và hiểu rõ hơn nỗi nhục của người dân mất nước. Vì thế, Nguyễn Đức Cảnh rất say sưa tìm hiểu hoạt động chống Pháp của các chí sĩ yêu nước như Phan Đình Phùng, Hoàng Hoa Thám, Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh.
Năm 1925, Nguyễn Đức Cảnh cùng Đặng Xuân Khu và một số đồng chí khác tham gia cuộc vận động đòi thực dân Pháp ân xá cho nhà yêu nước Phan Bội Châu. Năm 1926, Nguyễn Đức Cảnh cũng là một trong những người lãnh đạo cuộc bãi khóa để truy điệu nhà yêu nước Phan Chu Trinh ở Nam Định. Sau cuộc bãi khóa, Nguyễn Đức Cảnh bị thực dân Pháp đuổi học.
Cuối năm 1926, Nguyễn Đức Cảnh quyết định lên Hà Nội kiếm việc làm tự nuôi sống mình và tìm con đường hoạt động cách mạng. Làm công nhân, cùng đồng cam cộng khổ nên Nguyễn Đức Cảnh thấu hiểu nỗi thống khổ cũng như sớm nhận ra sức mạnh to lớn của đội ngũ công nhân lao động. Tháng 9/1927, Nguyễn Đức Cảnh tham gia lớp huấn luyện chính trị và gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập. Cũng từ đây, Nguyễn Đức Cảnh được trang bị những lý luận cơ bản về cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, kiên định lập trường của giai cấp công nhân trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng sau này.
Từ năm 1928, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh là Ủy viên Kỳ bộ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên Bắc Kỳ, được phân công phụ trách khu duyên hải Bắc Bộ. Ngày đêm lăn lộn trong các xóm thợ, nhà máy, xí nghiệp để vận động và giác ngộ công nhân, ngoài việc gây dựng tổ chức Thanh niên, đồng chí rất quan tâm gây dựng tổ chức Công hội trong công nhân. Cuối năm 1928, phong trào đấu tranh cách mạng phát triển đã khá mạnh ở Bắc Kỳ, Nguyễn Đức Cảnh viết tập tài liệu 16 trang với tiêu đề “Tổ chức Công hội” nhằm truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, tài liệu được tổ chức bí mật in ấn lưu hành rộng rãi trong công nhân cả nước.
Tháng 3/1929, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh cùng các thành viên tích cực của Kỳ bộ Hội họp tại số nhà 5D phố Hàm Long, Hà Nội, thành lập chi bộ cộng sản đầu tiên ở trong nước. Ngày 17/6/1929, tại số nhà 312 phố Khâm Thiên, Hà Nội, đồng chí tham gia thành lập tổ chức Đông Dương Cộng sản Đảng, được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành, phân công phụ trách công tác vận động công nhân và dự thảo thêm một số văn kiện của Đảng.
Được sự ủy nhiệm của Quốc tế Cộng sản, ngày 3/2/1930, đồng chí Nguyễn Ái Quốc đã chủ trì hội nghị hợp nhất ba tổ chức cộng sản thành một đảng duy nhất là Đảng Cộng sản Việt Nam tại Cửu Long, Hương Cảng (Trung Quốc). Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh và đồng chí Trịnh Đình Cửu đại diện cho Đông Dương Cộng sản Đảng tham dự hội nghị. Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh được chỉ định tham gia Ban Chấp hành Trung ương, cử làm Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ, trực tiếp là Bí thư Tỉnh bộ Hải Phòng.
Đến cuối tháng 10/1930, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh được Trung ương cử vào tham gia Xứ ủy Trung Kỳ và được hội nghị toàn thể Xứ ủy bầu vào Ban Thường vụ Xứ ủy và phân công phụ trách công tác tuyên huấn, tham gia chỉ đạo phong trào Xô Viết - Nghệ Tĩnh.
5 giờ sáng ngày 31/7/1932, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh hiên ngang bước lên máy chém tại pháp trường bên bờ sông Lấp, trước cửa nhà lao Hải Phòng. Cho đến giờ phút cuối cùng của cuộc đời, đồng chí vẫn giữ trọn lòng thủy chung, son sắt với Đảng, với dân tộc, vẫn vững một niềm tin tuyệt đối vào tương lai tất thắng của cách mạng.
Thái Bình tự hào là quê hương của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh - người chiến sĩ cộng sản kiên trung, nhà lãnh đạo kiệt xuất của cách mạng Việt Nam, học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Truyền thống lịch sử, văn hóa, yêu nước, cách mạng của quê hương đã hun đúc, nuôi dưỡng tinh thần, khí phách cho người cộng sản kiên trung Nguyễn Đức Cảnh. Trong quá trình hoạt động cách mạng, dù ở bất cứ nơi đâu đồng chí vẫn luôn quan tâm và hướng về quê hương. Khắc ghi công lao to lớn của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh, hơn 90 năm qua, phát huy truyền thống yêu nước cách mạng, kiên cường, anh dũng trong chiến đấu, cần cù, sáng tạo trong lao động, Đảng bộ và nhân dân Thái Bình đã có những đóng góp to lớn cho sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng và của dân tộc, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh. Tri ân công lao to lớn của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh với sự nghiệp cách mạng Việt Nam, với quê hương Thái Bình, tại thành phố Thái Bình và huyện Thái Thụy hiện có 2 tuyến đường, 2 trường học mang tên Nguyễn Đức Cảnh; tượng đài đồng chí Nguyễn Đức Cảnh được đặt uy nghiêm tại Quảng trường 14-10 (thành phố Thái Bình). Khu lưu niệm đồng chí Nguyễn Đức Cảnh tại thị trấn Diêm Điền (Thái Thụy) được tu bổ, nâng cấp, mở rộng khang trang, xứng tầm di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia.
