Nguyễn Đức Cảnh – Người thanh niên của phong trào công nhân

Giữa bối cảnh Đông Dương chìm trong đêm trường nô lệ và sự bóc lột tàn khốc của thực dân Pháp, một thanh niên trí thức đã quyết định rũ bỏ tấm áo nho sinh để dấn thân vào chốn bùn lầy, tăm tối. Đó là Nguyễn Đức Cảnh (1908–1932) – người con ưu tú của quê hương Thái Bình.

Không chọn con đường công danh hiển hách, ông lặn lội đến Hải Phòng xin làm phu khuân vác, thợ quai búa. Sự dấn thân ấy không chỉ để thấu hiểu nỗi thống khổ tận cùng của giới thợ thuyền, mà còn để trực tiếp thắp lên ngọn lửa đấu tranh giải phóng cho những người lao động nghèo khổ.

Từ sự gắn bó máu thịt với giai cấp cần lao, Nguyễn Đức Cảnh đã nhanh chóng vươn lên trở thành ngọn cờ lãnh đạo phong trào cách mạng. Bằng nhãn quan chính trị xuất chúng, ngày 28/7/1929, ông chủ trì hội nghị lịch sử thành lập Tổng Công hội Đỏ Bắc Kỳ – tiền thân của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam ngày nay. Ngay sau đó, ông tiếp tục được tín nhiệm và vinh dự là một trong những đại biểu chính thức tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam vào đầu năm 1930, đặt những viên gạch đầu tiên, vững chãi nhất cho sự nghiệp vĩ đại của dân tộc.

Thế nhưng, sự lớn mạnh như vũ bão của phong trào công nhân đã khiến thực dân Pháp vô cùng khiếp sợ và bủa lưới lùng sục. Đầu năm 1931, người Bí thư Xứ ủy tài ba ấy sa lưới giặc. Dẫu bị đày đọa bằng những nhục hình tàn khốc nhất tại xà lim án chém Hỏa Lò, ý chí thép của người cộng sản kiên trung vẫn rực sáng cõi tối. Trong những ngày tháng chờ đợi tử thần, ông đã dùng trí nhớ phi thường, vắt kiệt tâm sức cuối cùng viết nên tác phẩm lý luận "Công nhân giai cấp", để lại một kim chỉ nam vô giá cho những người đồng chí tiếp bước.

Khúc tráng ca của người thanh niên ấy đã đi đến hồi bi tráng nhất vào rạng sáng ngày 31/7/1932. Khi thực dân Pháp đưa ông ra trước máy chém tại Hải Phòng hòng uy hiếp tinh thần quần chúng, người chiến sĩ 24 tuổi vẫn hiên ngang mỉm cười. Ông kiên quyết từ chối nghi thức rửa tội, dõng dạc hô vang khẩu hiệu cách mạng trước khi lưỡi đao oan nghiệt giáng xuống. Sinh mệnh dẫu bị tước đoạt ở độ tuổi thanh xuân đẹp nhất, nhưng khí phách lẫm liệt ấy đã làm rung chuyển bộ máy thống trị của kẻ thù và hóa thành bức tượng đài bất tử.

Lịch sử dân tộc đã vĩnh viễn khắc ghi công lao của ông khi chọn ngày 28/7 hằng năm làm Ngày thành lập Công đoàn Việt Nam. Sau hơn 70 năm đằng đẵng chìm trong lòng đất lạnh, đến năm 2007, hài cốt của ông mới được tìm thấy và đưa về an táng trong vòng tay nghẹn ngào, kính phục của quê mẹ Thái Bình.

Tên tuổi liệt sĩ Nguyễn Đức Cảnh giờ đây không chỉ được vinh danh qua các quảng trường lớn, tuyến phố hay những giải thưởng cao quý nhất dành cho người lao động, mà còn tạc sâu vào tâm khảm dân tộc như một biểu tượng chói lọi về nhân cách vĩ đại và đức hy sinh trọn đời vì nước, vì dân.