NGUYỄN ĐỨC CẢNH - NGƯỜI THẮP LỬA TRONG ĐỘI NGŨ CÔNG NHÂN

Từ xưởng máy đến Hội nghị thành lập Đảng

Có những cuộc đời bắt đầu rất bình thường, nhưng lại chạm đến những bước ngoặt lớn của lịch sử. Nguyễn Đức Cảnh là một cuộc đời như thế.

Ông sinh năm 1908 tại Diêm Điền, Thái Bình, trong một gia đình nhà nho nghèo giàu truyền thống yêu nước. Từ khi còn trẻ, ông đã rời quê, lên Hà Nội làm công nhân. Chính những ngày sống giữa tầng lớp lao động đã giúp ông hiểu rõ hơn ai hết nỗi khổ của người thợ: làm việc cực nhọc, đồng lương ít ỏi, bị khinh rẻ, bị bóc lột và gần như không có tiếng nói trong xã hội thuộc địa.

Nhưng Nguyễn Đức Cảnh không chỉ nhìn thấy nỗi khổ. Ông nhìn thấy sức mạnh.

Với ông, công nhân không phải là những con người nhỏ bé cam chịu trong nhà máy. Họ là lực lượng có thể làm thay đổi thời cuộc nếu được giác ngộ, tổ chức và dẫn dắt. Từ nhận thức đó, ông bước vào hoạt động cách mạng, gắn bó đặc biệt với phong trào công nhân ở Hải Phòng, Kiến An, vùng mỏ và các khu công nghiệp miền Bắc.

Năm 1928, khi được phân công phụ trách khu duyên hải, Nguyễn Đức Cảnh đã đi sâu vào các nhà máy, bến cảng, hầm mỏ để xây dựng cơ sở. Ông không đứng ngoài để tuyên truyền. Ông hòa mình vào đời sống công nhân, cùng lao động, cùng chịu gian khổ, cùng nghe những bức xúc và khát vọng của họ. Phong trào “vô sản hóa” vì thế không chỉ là một chủ trương chính trị, mà còn là một cách để người cách mạng học từ nhân dân, sống trong nhân dân và đánh thức sức mạnh của nhân dân.

Ở Hải Phòng, Nguyễn Đức Cảnh góp phần xây dựng những chi bộ cộng sản đầu tiên, tổ chức công nhân, đưa tư tưởng cách mạng vào nhà máy, bến cảng. Từng cuộc gặp bí mật, từng tài liệu chuyền tay, từng buổi vận động trong khu lao động nghèo đều là những viên gạch đặt nền cho một phong trào lớn hơn.

Năm 1929, ông tham gia thành lập Đông Dương Cộng sản Đảng và triệu tập Hội nghị thành lập Tổng Công hội đỏ Bắc Kỳ, tiền thân của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam. Với người công nhân khi ấy, đây không chỉ là một tổ chức. Đó là dấu hiệu cho thấy họ không còn đơn độc. Họ có tiếng nói chung, có tổ chức đại diện, có một con đường đấu tranh rõ ràng hơn.

Đỉnh cao trong hành trình tuổi trẻ của Nguyễn Đức Cảnh là việc ông tham dự Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam đầu năm 1930 với tư cách đại biểu Đông Dương Cộng sản Đảng. Từ những bến cảng Hải Phòng, từ các xưởng máy, từ phong trào công nhân, ông bước vào một sự kiện có ý nghĩa quyết định đối với lịch sử dân tộc.

Nhưng con đường của ông quá ngắn. Năm 1932, Nguyễn Đức Cảnh bị thực dân Pháp xử chém khi mới 24 tuổi. Ở độ tuổi mà nhiều người chỉ vừa bắt đầu tìm hướng đi cho cuộc đời, ông đã đi trọn một hành trình lớn: từ người công nhân trẻ đến người cán bộ công vận, từ phong trào Hải Phòng đến Hội nghị thành lập Đảng.

Điều làm Nguyễn Đức Cảnh đáng nhớ không chỉ là tuổi trẻ hiến dâng, mà là cách ông nhìn thấy phẩm giá và sức mạnh của những con người lao động bình thường. Ông không nói về cách mạng như một điều xa lạ. Ông đưa cách mạng vào đời sống của công nhân, vào những nơi khói bụi, nặng nhọc và tưởng như không ai chú ý.

Với người trẻ hôm nay, câu chuyện Nguyễn Đức Cảnh nhắc rằng thay đổi lớn không nhất thiết bắt đầu từ nơi sang trọng hay vị trí cao. Đôi khi, nó bắt đầu từ một xưởng máy, một bến cảng, một nhóm người bị lãng quên, và một người đủ tin rằng họ xứng đáng có tương lai tốt hơn.

Nguyễn Đức Cảnh ra đi rất sớm, nhưng ngọn lửa ông thắp lên trong phong trào công nhân không tắt. Ngọn lửa ấy tiếp tục cháy trong lịch sử đấu tranh của người lao động Việt Nam, trong tinh thần tổ chức, đoàn kết và dấn thân vì những điều lớn hơn bản thân.

Có những người chỉ sống hơn hai mươi năm, nhưng kịp làm điều mà nhiều đời sau còn nhắc. Nguyễn Đức Cảnh là một người như vậy: người đã đi từ hàng ngũ công nhân để góp phần mở đường cho một dân tộc đứng lên.