Nguyễn Đức Hiền

Có những trang lịch sử được viết bằng những mốc thời gian, những con số và những chiến dịch lớn. Nhưng cũng có những trang sử được lưu giữ trong một chiếc bi đông, một chiếc võng, một túi thuốc hay một bao gạo nhỏ. Đối với người lính đã đi qua chiến tranh, những vật bình dị ấy không chỉ là đồ dùng. Chúng mang theo ký ức về đồng đội, về những ngày gian khổ và về một tuổi trẻ đã gửi lại nơi chiến trường.

Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Đức Hiền là một trong những nhân chứng đã đi qua những năm tháng như thế. Ông sinh năm 1942 tại Điện Bàn, Quảng Nam. Tuổi trẻ của ông gắn với những năm đất nước còn chiến tranh. Năm 1968, khi đang là Huyện Đội phó Điện Bàn, ông được ra miền Bắc học tập. Sau khi hoàn thành việc học, ông trở lại chiến trường và tiếp tục công tác, chiến đấu trong quân đội.

Một dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời người lính Nguyễn Đức Hiền là những ngày chiến đấu tại Thành cổ Quảng Trị năm 1972. Đây là một chiến trường vô cùng khốc liệt. Trong điều kiện chiến đấu gian nan, người lính không chỉ cần lòng dũng cảm mà còn phải dựa vào tình đồng đội để tồn tại và hoàn thành nhiệm vụ.

Theo tư liệu về ông, vào rạng sáng ngày 16/9/1972, sau khi nhận lệnh đưa bộ đội qua sông Thạch Hãn, Nguyễn Đức Hiền cùng các đơn vị tổ chức rút khỏi khu vực chiến đấu. Trong lúc vượt sông, ông gặp lại người bạn chiến đấu Nguyễn Văn Hùng. Giữa tình thế nguy hiểm, ông được đồng đội hỗ trợ đưa vào bờ an toàn. Câu chuyện rất ngắn nhưng cho thấy một điều lớn lao: giữa chiến tranh, tình đồng chí, đồng đội chính là một điểm tựa giúp người lính vượt qua những thời khắc khó khăn nhất.

Sau những năm tháng ở Quảng Trị, cuộc hành quân của người lính Nguyễn Đức Hiền vẫn chưa dừng lại. Mùa xuân năm 1975, ông tiếp tục tham gia Chiến dịch Huế – Đà Nẵng. Từ ngày 26 đến ngày 29/3/1975, ông trực tiếp tham gia chiến dịch giải phóng Đà Nẵng. Đây là một dấu mốc quan trọng trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975.

Ngày 29/3/1975, Đà Nẵng được giải phóng. Với những người lính trực tiếp tham gia chiến dịch, đó không chỉ là một dòng trong sách lịch sử. Đó là kết quả của những ngày hành quân, chiến đấu, chờ đợi và hy sinh. Nguyễn Đức Hiền là người đã trực tiếp chứng kiến sự chuyển biến lớn của chiến trường miền Trung trong những ngày tháng ấy.

Điều khiến câu chuyện về ông trở nên gần gũi hơn không chỉ nằm ở những chiến dịch lớn. Đó còn là những kỷ vật nhỏ mà ông giữ lại sau chiến tranh. Trong số đó có một chiếc bao ni-lông đựng gạo sấy lấy từ kho lương thực của đối phương ở Ái Tử, Quảng Trị. Một túi gạo có thể không đáng kể khi nhìn từ cuộc sống hôm nay, nhưng trong chiến tranh, lương thực là một phần thiết yếu giúp người lính có thể tiếp tục hành quân và chiến đấu.

Kỷ vật ấy khiến tôi nghĩ rằng lịch sử không chỉ nằm ở những chiến thắng vang dội. Lịch sử còn nằm trong những điều rất bình thường: một bữa ăn vội, một dòng sông phải vượt qua, một người đồng đội đưa tay giúp đỡ, hay một món đồ nhỏ được giữ lại sau nhiều năm. Những điều tưởng như nhỏ bé ấy lại làm cho ký ức chiến tranh trở nên chân thật và gần gũi với thế hệ sau.

Sau chiến tranh, ông Nguyễn Đức Hiền tiếp tục công tác trong quân đội. Năm 2018, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tuy nhiên, qua những tư liệu về ông, điều nổi bật không chỉ là những danh hiệu mà còn là việc ông tiếp tục kể lại ký ức chiến trường cho thế hệ trẻ. Năm 2026, ông tham gia các chương trình “Câu chuyện thời hoa lửa”, gặp gỡ học sinh và kể về những năm tháng mình từng trải qua.

Đối với học sinh hôm nay, chiến tranh là một phần của lịch sử mà chúng em biết chủ yếu qua sách giáo khoa, hình ảnh và những thước phim tư liệu. Vì vậy, khi được nghe một nhân chứng trực tiếp kể chuyện, lịch sử trở nên gần hơn. Những con người trong sách không còn là những cái tên xa xôi mà trở thành những con người cụ thể, từng có tuổi trẻ, tình bạn, những nỗi lo và cả những ước mơ riêng.

Câu chuyện của Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Đức Hiền cũng giúp tôi hiểu thêm giá trị của hòa bình. Hòa bình hôm nay không phải là điều tự nhiên mà có. Đằng sau cuộc sống bình yên của thế hệ chúng ta là những năm tháng gian khổ của nhiều thế hệ đi trước. Họ đã dành tuổi trẻ của mình cho đất nước và để lại cho chúng ta một cuộc sống không còn tiếng súng.

Có lẽ vì thế, điều thế hệ trẻ cần làm không phải chỉ là nhớ về quá khứ trong những ngày kỷ niệm. Chúng ta cần biết trân trọng lịch sử, biết ơn những người đã hy sinh và cố gắng học tập, sống có trách nhiệm với gia đình, cộng đồng và quê hương. Đó cũng là một cách để những ký ức của “thời hoa lửa” tiếp tục được gìn giữ.

Một chiếc túi gạo sấy có thể rất nhỏ bé, nhưng câu chuyện phía sau nó thì không nhỏ. Nó nhắc chúng ta về những ngày người lính phải đối mặt với gian khổ, về tình đồng đội và về một thế hệ đã đi qua chiến tranh để đất nước có ngày hòa bình. Khi những kỷ vật ấy còn được kể lại, ký ức về một thời hoa lửa vẫn còn sống trong hiện tại.