Nguyễn Đức Hiền – “Còn người, còn trận địa” giữa mùa hè Quảng Trị
Cuối tháng 6/1972, khi đối phương mở cuộc hành quân tái chiếm Quảng Trị, Thành cổ trở thành mục tiêu trọng yếu. Trong đội hình chiến đấu lúc ấy có Nguyễn Đức Hiền, Chính trị viên Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 95, Sư đoàn 325. Ông không chỉ làm công tác chính trị mà trực tiếp có mặt ở những hướng chiến đấu ác liệt để động viên bộ đội và cùng Ban chỉ huy tổ chức đánh địch. Từ ngày 10 đến 20/7, đối phương liên tục sử dụng pháo binh, máy bay, xe tăng, thiết giáp và bộ binh tiến công. Trước sức ép ngày càng lớn, Ban chỉ huy Tiểu đoàn 4 phải thường xuyên hội ý, điều chỉnh đội hình và lựa chọn cách đánh phù hợp với tình hình thực tế. Ngày 28/7, khi nhận được tin đối phương thay quân, Nguyễn Đức Hiền cùng Ban chỉ huy quyết định vận dụng cách đánh phủ đầu. Đại đội 3 được lệnh bí mật tập kích ngay giữa ban ngày, khi lực lượng đối phương vừa tiếp cận trận địa, chưa quen địa hình. Trận đánh diễn ra tại khu vực Mỹ Đông. Bộ đội ta bất ngờ tiến công, bắn cháy 3 xe thiết giáp và tiêu diệt khoảng 120 quân đối phương. Sau trận đánh, Tiểu đoàn 4 được tặng Huân chương Chiến công hạng Nhất.
Nhưng chiến thắng ấy không có nghĩa những ngày sau trở nên dễ dàng. Đối phương liên tục tổ chức các đợt tiến công từ nhiều hướng nhằm bao vây và gây sức ép lên đội hình của ta. Những xạ thủ B40, B41 và ĐKZ được giao nhiệm vụ nhằm vào xe tăng, thiết giáp, tìm cách bẻ gãy đội hình tiến công. Cường độ chiến đấu ngày càng tăng, trong khi điều kiện ăn uống, nghỉ ngơi của bộ đội hết sức thiếu thốn. Sang đầu tháng 9, mùa mưa Quảng Trị khiến thị xã và khu vực Thành cổ chìm trong nước. Những người anh nuôi phải tìm mô đất cao, đống gạch đổ hoặc thùng đạn để kê bếp nấu cơm. Nhưng khói từ bếp có thể bị máy bay phát hiện và chỉ điểm cho pháo binh bắn xuống. Vì vậy, bộ đội nhiều khi phải ăn lương khô, gạo sấy và sử dụng nguồn nước hạn chế. Điều kiện sinh hoạt khắc nghiệt khiến nhiều chiến sĩ đau bụng, kiết lỵ. Nguyễn Đức Hiền cũng bị bệnh và bị thương trong thời gian này. Tiểu đoàn trưởng Xanh điện xin cấp trên cho ông về phía Bắc sông Thạch Hãn điều trị, nhưng ông đề nghị được ở lại với bộ đội. Đối với người chính trị viên, lúc ấy điều quan trọng không chỉ là bản thân mình mà còn là tinh thần của những người đang tiếp tục bám trận địa.
Thời điểm đó, lực lượng Tiểu đoàn 4 chịu tổn thất nặng. Tiểu đoàn trưởng Xanh và Chính trị viên phó Muộn lần lượt bị thương, nhiều chiến sĩ thương vong, phần lớn do sức ép của bom pháo. Trong hoàn cảnh ấy, Nguyễn Đức Hiền triệu tập cán bộ trung đội, đại đội để xác định lại quyết tâm chiến đấu. Mục tiêu của đơn vị là tiếp tục giữ địa hình phía tây nam Thành cổ, phối hợp với các đơn vị khác bảo vệ thị xã. Tinh thần được xác định rất rõ: “Còn người, còn trận địa”. Đó không phải một khẩu hiệu nói trong hoàn cảnh bình thường mà là quyết tâm được đặt ra khi quân số đã giảm, thương binh ngày càng nhiều, công sự bị phá hủy và thời tiết khắc nghiệt. Người lính phải bám vào những đoạn hào còn lại, tìm cách củng cố vị trí và chống đỡ những đợt tiến công tiếp theo. Mỗi ngày chiến đấu là một lần phải đối diện với nguy cơ mất thêm đồng đội. Nhưng cho đến khi có lệnh rút, đơn vị vẫn phải giữ trận địa và phối hợp với các lực lượng khác.
Khoảng 3 giờ ngày 16/9/1972, đơn vị nhận được lệnh rút quân. Đây là một cuộc rút lui trong điều kiện đặc biệt khó khăn. Nguyễn Đức Hiền cùng khoảng 40 tay súng phải dìu, cõng 19 thương binh vượt qua hệ thống giao thông hào đang ngập nước để về phía Bắc sông Thạch Hãn. Trước khi rời trận địa, đơn vị phải làm công tác tử sĩ, đồng thời hủy những vũ khí không thể mang theo và xóa dấu vết chiến trường. Đó là những công việc nặng nề mà người lính phải thực hiện trong giờ phút cuối cùng ở trận địa. Sau nhiều ngày đêm chiến đấu, những người còn sống phải đưa thương binh ra ngoài, mang theo những gì có thể mang và chấp nhận để lại phía sau một vùng đất đã gắn với biết bao đồng đội. Sau chiến tranh, Nguyễn Đức Hiền trở thành một cựu chiến binh mang theo ký ức về những ngày tháng ấy. Câu chuyện của ông không chỉ có những trận đánh và con số thương vong, mà còn có hình ảnh những người lính ăn lương khô giữa mùa mưa, những căn hầm ngập nước, những đồng đội bị thương và cuộc rút quân trong đêm. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, Quảng Trị đã trở lại bình yên, nhưng câu chuyện “còn người, còn trận địa” vẫn cho thấy rõ hoàn cảnh khắc nghiệt mà những người lính từng phải đối mặt. Họ chiến đấu trong điều kiện thiếu thốn, chịu bom pháo liên tục và chứng kiến đồng đội lần lượt hy sinh, nhưng vẫn cố gắng giữ vị trí cho đến khi nhận lệnh rút. Với Nguyễn Đức Hiền, đó là một phần tuổi trẻ không thể tách khỏi cuộc đời – một quãng thời gian mà mỗi con người, mỗi trận địa và mỗi quyết định đều gắn với sự sống còn của đồng đội.
