NGUYỄN DUY HIỆU – NGƯỜI DỰNG TÂN TỈNH Ở QUẢNG NAM

Tân Tỉnh giữa núi rừng và khói lửa

Nguyễn Duy Hiệu sinh năm 1847 tại Thanh Hà, Quảng Nam. Ông nổi tiếng thông minh, học giỏi, từng đỗ Tú tài, Cử nhân rồi Phó bảng. Con đường khoa bảng đưa ông đến với quan trường và có thời gian ông được giao dạy hoàng tử Ưng Đăng, người sau này trở thành vua Kiến Phước.

Nhưng những biến động của đất nước đã khiến cuộc đời ông rẽ sang một hướng khác.

Khi phong trào Cần Vương lan rộng, nhiều sĩ phu Quảng Nam đứng lên tìm con đường chống Pháp. Nguyễn Duy Hiệu cùng những người đồng chí hướng thành lập Nghĩa hội Quảng Nam.

Một trong những công việc quan trọng của ông là xây dựng Tân Tỉnh ở Trung Lộc làm căn cứ. Tại đây, lực lượng kháng chiến được tổ chức, huấn luyện và chuẩn bị cho cuộc chiến lâu dài.

Nhưng một phong trào muốn tồn tại phải đối mặt với sức mạnh quân sự của đối phương. Nghĩa hội ngày càng chịu sức ép. Cuối cùng, Nguyễn Duy Hiệu lựa chọn giải tán Nghĩa hội để bảo toàn lực lượng và tự giao mình cho quân địch.

Đó là một quyết định đau đớn. Một người lãnh đạo có thể lựa chọn tiếp tục chạy trốn, nhưng ông chọn nhận trách nhiệm về mình.

Tại pháp trường, Nguyễn Duy Hiệu không khai báo về tổ chức. Ông giữ sự im lặng cho đến cuối cùng và bị hành quyết năm 1887.

Tên tuổi ông gắn với Tân Tỉnh, với Nghĩa hội Quảng Nam và với một thế hệ sĩ phu đã biến kiến thức và địa vị của mình thành hành động trước vận mệnh đất nước.