Nguyễn Duy Luân (Chín Cao) Người Bí thư Tỉnh ủy, Giám đốc Công an thấu lý đạt tình

Tham gia Việt Minh từ năm 1946, hơn nửa thế kỷ hoạt động cách mạng, 35 năm ông là Ủy viên Ban Thường vụ (BTV) Tỉnh ủy Phú Yên, Phú Khánh, 15 năm giữ chức Bí thư Tỉnh ủy gắn liền cương vị Ủy viên Trung ương Đảng hai nhiệm kỳ. Không chỉ gắn bó với công tác của Đảng, mà ông còn có duyên với nghề Công an. Từng là Trưởng ban An ninh huyện Tuy Hòa 1, Trưởng ban An ninh tỉnh Phú Yên trong kháng chiến chống Mỹ và Giám đốc Công an Phú Khánh trong thời bình, ông có nhiều kỷ niệm sâu sắc khi đối mặt, giải quyết những vụ việc phức tạp về an ninh trật tự.

Tham gia chỉ đạo phong trào đồng khởi

Vóc dáng cao lớn, phong cách bình dị, chân tình, cá tính cẩn trọng là những gì tôi cảm nhận khi tiếp xúc ông Chín Cao tại nhà riêng ở phố Trần Bình Trọng, phường 3, TP Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên. Có duyên với nghề Công an, nên ông càng cởi mở chân tình và nồng nhiệt hơn khi nhắc đến những kỷ niệm một thời theo nghề Công an. Ông sinh trưởng ở Hòa Thịnh - quê hương giàu truyền thống cách mạng kiên cường trong hai cuộc kháng chiến và là xã "đỏ" của Tuy Hòa 1 - nay là huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên. Nơi ấy cách đây 50 năm, vào đêm 22/12/1960 quân và dân Hòa Thịnh nổi dậy đồng khởi, diệt ác phá kềm, xây dựng chính quyền cách mạng, mở ra phong trào giải phóng các tỉnh Khu 5. Với cương vị Ủy viên BTV Huyện ủy Tuy Hòa 1 lúc đó, ông Chín Cao là một trong những người chỉ huy thắp sáng ngọn lửa đồng khởi Hòa Thịnh.

Những ngày đầu thoát ly, ông làm Phó Bí thư Chi bộ xã Hòa Thịnh, đầu năm 1947 chuyển sang Công an tỉnh Phú Yên và làm thư ký Công an các huyện Tây Sơn, Tuy An trong nhiều năm. Hiệp định Geneva ký kết, nhiều đồng đội tập kết ra Bắc, còn ông được tổ chức chỉ định ở lại hoạt động bí mật. Khi được BTV Huyện ủy Tuy Hòa 1 phân công chuẩn bị cuộc đồng khởi Hòa Thịnh, ông cất công tìm hiểu đời sống sinh hoạt của Đào Công Văn - Cảnh sát trưởng xã Hòa Thịnh và bà Võ Thị Huê, mẹ vợ của Đại úy Châu, Đại đội trưởng Bảo an - một đối tượng gian ác, nợ máu cách mạng và nhân dân. Bằng những câu chữ tinh tế, ông Chín Cao viết thư thuyết phục họ đến điểm hẹn để cảm hóa, xây dựng cơ sở nội tuyến, nắm bắt hoạt động của địch, tạo yếu tố bất ngờ cho cuộc đồng khởi thành công.

Chỉ huy An ninh từ huyện đến tỉnh

Ông Chín Cao cho biết: "Những năm làm Bí thư Huyện ủy kiêm Trưởng ban An ninh huyện Tuy Hòa 1 (1962-1964) tôi không chỉ tham gia rà soát, loại trừ "chân rết" của địch trong đội ngũ dân công chuyển tải vũ khí từ những chuyến tàu không số cập bến Vũng Rô chi viện chiến trường Phú Yên, Khánh Hòa, Đắk Lắk, mà còn triển khai nhiều hoạt động diệt ác phá kềm, loại trừ gián điệp cài cắm ở căn cứ cách mạng, bảo vệ an toàn vùng giải phóng và cán bộ lãnh đạo của tỉnh".

Tại Đại hội Đảng bộ Phú Yên lần thứ hai (1/1965), ông được bầu vào BTV Tỉnh ủy và làm Trưởng ban Dân vận, nhưng 3 tháng sau được điều động phân nhiệm Bí thư Huyện ủy Tuy Hòa 2. Sau chiến dịch Mậu Thân (1968), do yêu cầu củng cố lực lượng vũ trang, ông được giao chức trách Chính ủy Tỉnh đội Phú Yên. Ba năm sau, tại Đại hội Đảng bộ Phú Yên lần thứ tư (10/1971), ông Chín Cao được bầu làm Phó Bí thư.