Nguyễn Duy Thân – Người chiến sĩ kiên trung của Cách mạng tháng Tám

Chia sẻ những ký ức về bố mẹ và những người đồng chí của họ trong Cách mạng Tháng Tám, ông Nguyễn Duy Thành, con trai út của ông Nguyễn Duy Thân, nguyên ủy viên Xứ ủy Bắc Kỳ cho biết: Cha ông sinh năm 1917, ngay khi còn học tại Trường Bưởi, đã sớm được giác ngộ cách mạng. Năm 1938, do bị mật thám theo dõi, ông buộc phải rời trường để hoạt động bí mật, nhận nhiệm vụ vận động giới trí thức, tiểu thương và tư sản ủng hộ phong trào Việt Minh.

Năm 1940, ông Thân vào Đảng Cộng sản Việt Nam và thành lập chi bộ đầu tiên tại xã Đình Bảng, gồm ba người: Nguyễn Duy Thân, Lê Quang Đạo, Nguyễn Trọng Tỉnh.

"Năm 1941, bị chỉ điểm, bố tôi bị bắt và giải về nhà tù Sơn La. Trong hồi ký của các đồng chí cùng thời vẫn lưu câu nói của bố tôi khi bị cai ngục đánh: “Tao là tù chính trị, chứ không phải tù thường phạm. Chúng mày là đất nước dân chủ, tại sao lại đánh tao?”, ông Thành xúc động hồi tưởng lại.

Ông Thành kể: Sau khi Nhật đảo chính Pháp, ngày 18/3/1945, chúa ngục Sơn La áp giải tất cả tù chính trị về Nghĩa Lộ. Trên đường đi, chúa ngục bỏ trốn, giao lại súng cho tù chính trị của ta. "Khi đó bố tôi đi theo đoàn của bác Trần Quốc Hoàn và được phân công ở lại vùng Hiền Lương-Đan Thượng (tỉnh Phú Thọ) để gây dựng phong trào. Về sau, qua lời các bác các chú là đồng đội của bố, gia đình chúng tôi mới biết bố mình là người lập chi bộ Đảng đầu tiên ở vùng Hiền Lương- Đan Thượng. Đến tháng 6/1945, bố tôi trở lại Hà Nội tham gia Ủy ban Quân sự Cách mạng, tiếp tục vận động các tầng lớp nhân dân yêu nước, chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa".

Trong quá trình hoạt động, ông Nguyễn Duy Thân và ông Nguyễn Khang trở thành “cặp bài trùng”: từ Ủy ban Nhân dân Cách mạng Bắc Bộ đến Liên khu 1 (ông Khang làm Chủ tịch, ông Thân làm Phó Chủ tịch), rồi cùng lên chiến khu Việt Bắc, mỗi người đảm trách một lĩnh vực.

“Tôi vẫn thường nói với chị Hương - con gái chú Nguyễn Khang – rằng: Bố chị và bố em đã đồng hành từ Ủy ban Cách mạng Hà Nội cho đến khi lên Việt Bắc,” ông Thành kể.

Nói thêm về mẹ mình ông Thành cho biết: Mẹ ông là bà Phan Thị Sáng (đại biểu Quốc hội, bà lấy tên là Vũ Thị Khôi) – cũng là một chiến sĩ hoạt động cách mạng từ rất sớm. Quê ở Sài Sơn (Quốc Oai, tỉnh Sơn Tây), vào Đảng năm 1939, bà từng là Trưởng ban Cán sự tỉnh Sơn Tây. Sau khi hai anh trai bị bắt, đầu năm 1945 bà được điều sang Bắc Ninh hoạt động.

Đầu tháng 8/1945, bà dự Hội nghị toàn quốc của Đảng quyết định Tổng khởi nghĩa. Tại hội nghị, khi mọi người ra xem máy bay đồng minh thả dù tiếp tế, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã tặng bà một chiếc dù và một khẩu súng ngắn. Ngày 15/8/1945, sau khi nghe tin Nhật Hoàng tuyên bố đầu hàng, bà Khôi cùng các đồng chí Trần Quốc Hoàn, Nguyễn Văn Trân và Phương Chu về ngay Hà Nội ngày để chỉ đạo phong trào tổng khởi nghĩa.

Trên đường về, bà bị ốm nặng. “Vì quá yếu, mẹ tôi được đồng chí Trần Quốc Hoàn cõng suốt quãng đường,” ông Thành kể lại. Theo hồi ký, đoàn đi từ Sơn Tây xuống bến đò Nhật Tảo, qua Chèm, vào cơ sở cách mạng – nơi họ nhận tin: “Hà Nội đã khởi nghĩa thành công”, ông Thành chia sẻ đầy xúc động.

Ông Thành tự hào cho biết: “Bố mẹ tôi là một cặp vợ chồng trưởng thành trong cách mạng – một trong hai cặp vợ chồng cùng là đại biểu Quốc hội khóa I, cùng với vợ chồng bà Lê Thị Xuyến và ông Lê Văn Hiến”. Gia đình ông Thành vẫn lưu giữ bức ảnh tám nữ đại biểu Quốc hội khóa I, chụp sau kỳ họp đầu tiên, khi mẹ ông dẫn các nữ đại biểu ra hiệu ảnh Khánh Ký ở phố Hàng Đào – nay đã trở thành di tích lịch sử.