NGUYỄN DUY THÂN – NGƯỜI CHIẾN SĨ THẦM LẶNG TRONG MÙA THU LỊCH SỬ HÀ NỘI

Tháng Tám năm 1945.

Hà Nội đang sống trong những ngày đặc biệt của lịch sử. Khắp phố phường, khí thế cách mạng dâng cao. Những lá cờ đỏ sao vàng xuất hiện ngày một nhiều. Người dân từ nội thành đến ngoại thành đều hướng về một khát vọng: giành lại chính quyền về tay nhân dân.

Trong những ngày sục sôi ấy, có những con người đứng trước quảng trường, được hàng vạn người biết đến. Nhưng cũng có những người âm thầm làm việc phía sau, tham gia vào những quyết định có ý nghĩa sống còn đối với cuộc khởi nghĩa.

Một trong số đó là Nguyễn Duy Thân – Thành ủy viên Hà Nội, một trong năm thành viên của Ủy ban Khởi nghĩa Hà Nội trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Năm con người trước một quyết định lớn

Tháng 8 năm 1945, tình hình thế giới và trong nước thay đổi từng giờ.

Ngày 15/8, Nhật Bản tuyên bố đầu hàng Đồng minh. Bộ máy chính quyền thân Nhật rơi vào tình trạng hoang mang. Thời cơ giành chính quyền mà cách mạng Việt Nam chờ đợi đã đến.

Nhưng thời cơ cũng có thể trôi qua rất nhanh.

Tại Hà Nội, lực lượng cách mạng phải đưa ra một quyết định vô cùng quan trọng: khởi nghĩa vào lúc nào và bằng cách nào?

Theo các tài liệu lịch sử của Hà Nội, ngày 16/8/1945, Thành ủy quyết định thành lập Ủy ban Quân sự Cách mạng Hà Nội – tức Ủy ban Khởi nghĩa.

Ủy ban chỉ có năm người:

Nguyễn Khang, Nguyễn Huy Khôi, Nguyễn Quyết, Nguyễn Duy Thân và Lê Trọng Nghĩa.

Đồng chí Trần Đình Long được cử làm cố vấn.

Nguyễn Duy Thân khi ấy là Thành ủy viên Hà Nội.

Năm con người đứng trước một nhiệm vụ rất lớn. Họ phải chuẩn bị cho cuộc giành chính quyền tại trung tâm chính trị quan trọng nhất của cả nước.

Không có những phương tiện liên lạc hiện đại như ngày nay. Không có những đội quân được trang bị đầy đủ vũ khí. Trong khi đó, quân Nhật vẫn còn hiện diện và có lực lượng vũ trang tại Hà Nội.

Chỉ một quyết định không chính xác cũng có thể dẫn đến đổ máu.

Nhưng nếu chậm trễ, thời cơ lịch sử có thể bị bỏ lỡ.

Hà Nội trước giờ khởi nghĩa

Ngày 17/8/1945, Tổng hội Viên chức của chính quyền Trần Trọng Kim tổ chức một cuộc mít tinh lớn tại Nhà hát Lớn.

Lực lượng cách mạng đã nhanh chóng biến cuộc mít tinh ấy thành một cuộc biểu dương lực lượng của quần chúng.

Cờ đỏ sao vàng xuất hiện.

Những lời kêu gọi ủng hộ Việt Minh vang lên.

Từ Nhà hát Lớn, dòng người xuống đường tuần hành qua nhiều tuyến phố của Hà Nội.

Khí thế cách mạng đã lan rộng.

Sau sự kiện này, những người lãnh đạo khởi nghĩa nhận thấy quần chúng đã sẵn sàng.

Đêm 17/8 và ngày 18/8 là khoảng thời gian vô cùng khẩn trương. Các lực lượng tự vệ, thanh niên cứu quốc và quần chúng được huy động. Từ những vùng ngoại thành, nhân dân cũng chuẩn bị tiến về trung tâm Hà Nội.

Trong bộ máy tổ chức ấy có Nguyễn Duy Thân.

Ông không phải người duy nhất làm nên cuộc khởi nghĩa. Nhưng ông là một trong những người có mặt trong cơ quan trực tiếp tổ chức và chỉ đạo cuộc giành chính quyền tại Hà Nội.

Ngày 19 tháng Tám

Sáng ngày 19/8/1945, từng dòng người từ nhiều nơi đổ về trung tâm thành phố.

Người dân Hà Nội và nhân dân các vùng ngoại thành mang theo cờ đỏ sao vàng, biểu ngữ, hòa vào biển người hướng về Quảng trường Nhà hát Lớn.

Một cuộc mít tinh khổng lồ diễn ra.

Sau mít tinh, quần chúng cách mạng chia thành nhiều đoàn tiến tới những cơ quan quan trọng của chính quyền đương thời.

Phủ Khâm sai Bắc Bộ, Tòa Thị chính, Sở Cảnh sát và nhiều cơ quan khác lần lượt được lực lượng cách mạng tiếp quản.

Chính quyền ở Hà Nội về tay nhân dân.

Cuộc khởi nghĩa đã giành thắng lợi mà không xảy ra một trận chiến lớn giữa lực lượng cách mạng với quân Nhật.

Ngày 19/8/1945 trở thành một trong những ngày đáng nhớ nhất trong lịch sử Thủ đô.

Và trong thắng lợi ấy có sự đóng góp của năm thành viên Ủy ban Khởi nghĩa Hà Nội, trong đó có Nguyễn Duy Thân.

Từ Hà Nội đến mùa thu độc lập

Thắng lợi ở Hà Nội có ý nghĩa đặc biệt.

Tin Hà Nội giành chính quyền nhanh chóng cổ vũ phong trào cách mạng trên cả nước. Chỉ trong một thời gian ngắn, chính quyền ở nhiều địa phương lần lượt về tay nhân dân.

Ngày 23/8, khởi nghĩa thắng lợi ở Huế.

Ngày 25/8, chính quyền về tay nhân dân ở Sài Gòn.

Và ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Một kỷ nguyên mới của dân tộc bắt đầu.

Nhìn lại những ngày tháng ấy, chúng ta thường nhớ tới những sự kiện lớn, những quảng trường đông kín người và những nhân vật đã trở thành biểu tượng.

Nhưng phía sau một thắng lợi lịch sử còn có rất nhiều con người làm việc trong thầm lặng.

Nguyễn Duy Thân là một trong những con người như thế.

Người chiến sĩ em muốn được nhớ đến

Khi tìm hiểu về Nguyễn Duy Thân, điều khiến em ấn tượng nhất chính là tên tuổi của ông ngày nay không được nhiều người biết đến.

Nếu không đọc kỹ những tài liệu về Cách mạng Tháng Tám ở Hà Nội, có lẽ em cũng sẽ không biết rằng trong Ủy ban Khởi nghĩa Hà Nội năm ấy có một người tên là Nguyễn Duy Thân.

Điều đó khiến em suy nghĩ rất nhiều.

Lịch sử không chỉ được làm nên bởi những con người mà tên tuổi đã xuất hiện trong mọi cuốn sách.

Lịch sử còn được tạo nên bởi rất nhiều người đã âm thầm cống hiến, chấp nhận hiểm nguy và đặt lợi ích của đất nước lên trên bản thân mình.

Có thể hôm nay chúng ta không biết nhiều câu chuyện về cuộc đời Nguyễn Duy Thân. Nhưng lịch sử vẫn còn ghi lại một điều quan trọng:

Trong những ngày quyết định vận mệnh của Thủ đô tháng Tám năm 1945, ông đã có mặt.

Ông là Thành ủy viên Hà Nội.

Ông là một trong năm thành viên của Ủy ban Khởi nghĩa.

Ông cùng những đồng chí của mình góp phần chuẩn bị cho ngày 19 tháng Tám lịch sử.

Hơn tám mươi năm đã trôi qua.

Hà Nội hôm nay đã khác rất nhiều Hà Nội của mùa thu năm 1945. Những con đường rộng hơn, những ngôi nhà cao hơn, cuộc sống của người dân ngày càng đổi mới.

Nhưng mỗi khi lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên bầu trời Thủ đô, em nghĩ chúng ta cần nhớ rằng nền độc lập hôm nay đã được đổi bằng lòng dũng cảm, trí tuệ và sự hy sinh của biết bao thế hệ cha ông.

Trong số những con người ấy có những người rất nổi tiếng. Và cũng có những người lặng lẽ hơn.

Nguyễn Duy Thân – người chiến sĩ thầm lặng trong mùa thu lịch sử Hà Nội – là một người như thế.

Tìm lại tên ông cũng chính là tìm lại một mảnh ghép của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, để những đóng góp thầm lặng ấy tiếp tục được các thế hệ hôm nay trân trọng và nhớ mãi.

ài liệu lịch sử của Thành phố Hà Nội, trong đó xác nhận ngày 16/8/1945, Thành ủy quyết định thành lập Ủy ban Quân sự Cách mạng Hà Nội gồm Nguyễn Khang, Nguyễn Huy Khôi, Nguyễn Quyết, Nguyễn Duy Thân và Lê Trọng Nghĩa, Trần Đình Long làm cố vấn. Tư liệu của Thành phố Hà Nội về Tổng khởi nghĩa tháng Tám 1945

Có thể đối chiếu thêm với tài liệu Hà Nội – 60 năm chiến đấu, xây dựng và phát triển của Ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội. Tư liệu Văn kiện Đảng về lịch sử Hà Nội