Nguyễn Gia Tú - nhà cách mạng ưu tú của quê hương Bình Thuận
Nhà cách mạng Nguyễn Gia Tú sinh năm 1907,trong mộtgia đình nông dân nghèo tại làng Tùy Hòa, tổng Lại An, phủ Hàm Thuận, nay là xã Hàm Đức, huyện Hàm Thuận Bắc.Ông sớm tham gia cuộc cách mạng dân tộc dân chủ ở quê nhà, và là tổ trưởng Nông hội đỏ đầu tiên ở Bình Thuận với bốn hội viên. Qua hoạt động trong tổ chức, tháng 5/1931, Nguyễn Gia Tú được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương (nay là Đảng Cộng sản Việt Nam).
Được phân công, Nguyễn Gia Tútập hợp một số hội viên Nông hội các làng Tùy Hòa, Kim Ngọc, Thiện Mỹ, thành lậpđội tự vệ bảo vệ các cuộc họp của Đảng, các cuộc đấu tranh của quần chúng. Đây có thể xem là tổ chức vũ trang cách mạng đầu tiên ở Bình Thuận. Sau cao trào 1930-1931,chính quyền thực dân tăng cường đàn áp cách mạng.Cuối năm 1931, Nguyễn Gia Tú bị kết án ba năm tù, đến tháng 2/1934 mới mãn hạn.
Ra khỏi nhà lao Phan Thiết, dù bị quản thúc, Nguyễn Gia Tú vẫn đi nhiều nơi ở Hàm Thuận, Hàm Tân, tìm cách liên lạc Đảng viên, khôi phục phong trào cách mạng..Ông tích cực tham gia các cuộc đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ trên địa bàn tỉnh, trong đó có cuộc đấu tranh bãi thịkéo dài ba ngày ở chợ Phan Thiết vào dịp Thanh Minhtháng 4/1937.
Sau thời kỳ mặt trận dân chủ, cuối năm 1941, Nguyễn Gia Tú và nhiều Đảng viên khác lại bị địch bắt, tra tấn. Đầu năm 1942, ông bị lưu đày đi trại tập trung Ly Hy (Thừa Thiên) đến tháng 4/1945.
Về lại địa phương, Nguyễn Gia Tú tiếp tục tham gia thành lập các tổ Việt Minh chống Pháp.Sau khi giànhđược chính quyền ở tỉnh, Nguyễn Gia Tú được cử lên vùng rừng núi xa xôi hẻo lánh Tánh Linh, cùng Lê Văn Triều lãnh đạo nhân dân huyện giành thắng lợitrong Cách mạng Tháng Tám 1945.
Giai đoạn 1945-1946, Nguyễn Gia Túđược cử làm Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Cách mạng Lâm thời Hàm Thuận. Tiếp đó, với cương vị là Tỉnh ủy viên từtháng 4/1947, và là Phó Bí thư Tỉnh ủy từ sau Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh Bình Thuận lần thứ II(tổ chứctháng 8/1952tại Khu Lê Hồng Phong), ông đã góp phần lãnh đạo cuộc kháng chiến chống Pháp của quân dân Bình Thuận giành thắng lợi vào năm 1954.
