Nguyễn Hiền- ngôi sao sáng trên bầu trời khoa bảng Thành Nam

1. Người thiếu niên đất Nam Trực

Nguyễn Hiền sinh ra tại làng Dương A, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định. Khác với những anh hùng cầm gươm súng trên chiến trường, Nguyễn Hiền là một "anh hùng trí tuệ". Sinh ra trong hoàn cảnh khó khăn, mồ côi cha từ sớm, ông phải sống trong cảnh nghèo khó, hằng ngày giúp mẹ việc đồng áng và thường xuyên đứng ngoài cửa lớp nghe lỏm thầy dạy học.

Nhưng chính cái nghèo ấy đã tôi luyện nên một ý chí sắt đá. Với trí thông minh thiên bẩm, ông học một biết mười, chữ viết phượng múa rồng bay, danh tiếng vang xa khắp vùng.

2. Trạng Nguyên tuổi mười ba – Một kỷ lục vô tiền khoáng hậu

Năm 1247, dưới triều vua Trần Thái Tông, triều đình mở khoa thi chọn nhân tài. Cậu bé Nguyễn Hiền khi đó mới chỉ 13 tuổi đã lều chõng đi thi và vượt qua hàng ngàn sĩ phu kinh kỳ để đỗ Trạng Nguyên.

Sự kiện này không chỉ là niềm tự hào của vùng đất Nam Định mà còn là một hiện tượng độc nhất vô nhị trong lịch sử Việt Nam. Hình ảnh một cậu bé thiếu niên đăng quang ngôi vị cao nhất của học vấn đã khẳng định rằng: Tài năng không đợi tuổi, và học vấn chính là con đường ngắn nhất để khẳng định giá trị con người.

3. Khí phách và trí tuệ đối ngoại

Dù tuổi nhỏ, nhưng Nguyễn Hiền sớm bộc lộ phong thái của một bậc đại trí. Có chuyện kể rằng, khi vua chê ông còn nhỏ tuổi, chưa hiểu lễ nghi và cho về quê rèn luyện thêm, ông đã thản nhiên ra về để tiếp tục thú vui chăn trâu, thả diều mà không hề oán thán.

Chỉ đến khi sứ giả phương Bắc đưa ra bài đố hóc búa về việc "xâu chỉ qua vỏ ốc xoáy", cả triều đình lúng túng, vua mới cho người về rước ông. Bằng một câu hát đồng dao giản dị:

"Tích tịch tình tang/ Bắt con kiến càng buộc chỉ ngang lưng..."

Nguyễn Hiền đã giải quyết vấn đề trong nháy mắt, khiến sứ giả phương Bắc phải cúi đầu thán phục trí tuệ của người dân nước Nam. Ông không chỉ bảo vệ danh dự quốc gia trên bàn cờ ngoại giao mà còn cho thấy trí tuệ Việt Nam luôn gắn liền với thực tiễn đời sống dân dã.

4. Di sản để lại

Dù qua đời khi tuổi đời còn rất trẻ (21 tuổi), nhưng những đóng góp của Nguyễn Hiền về tư tưởng và tinh thần hiếu học đã trở thành ngọn đuốc sáng cho bao thế hệ học sinh Nam Định. Ngày nay, đền thờ Trạng Nguyên Nguyễn Hiền tại Nam Trực luôn nghi ngút khói hương, là nơi các sĩ tử tìm về để cầu mong sự thông tuệ và ý chí bền bỉ.

Đọc về Nguyễn Hiền, ta không chỉ khâm phục một tài năng kiệt xuất mà còn học được bài học về sự tự tin và lòng tự tôn dân tộc.