Nguyễn Hồng Nỹ và phát pháo mở đường giải phóng Cà Mau

Đêm cuối tháng 4 năm 1975, đội hình Đại đội Nữ pháo binh C83 cơ động về phía Hòa Thành, cửa ngõ quan trọng dẫn vào thị xã Cà Mau. Những khẩu pháo nặng được các nữ chiến sĩ mang qua địa hình phức tạp trong bóng tối. Bộ phận đi đầu bất ngờ chạm lực lượng đối phương, đội hình có lúc rối loạn và nhiều người bị thương. Người chỉ huy Nguyễn Hồng Nỹ cùng đồng đội vẫn quyết định củng cố lực lượng, thay đổi cách đánh và tiếp tục đưa pháo vào trận địa. Phát pháo của họ không chỉ nhắm vào một mục tiêu quân sự, mà còn là tín hiệu để các hướng đồng loạt tiến công trong những giờ cuối cùng của cuộc chiến.

Nguyễn Hồng Nỹ, thường được gọi thân mật là Út Nỹ, từng là Trung đội trưởng Trung đội Nữ pháo binh huyện Châu Thành. Qua nhiều năm chiến đấu, chị tích lũy kinh nghiệm sử dụng pháo, tổ chức trận địa và chỉ huy những nữ chiến sĩ tuổi đời còn rất trẻ. Tháng 10 năm 1974, khi Tỉnh đội Cà Mau tập hợp lực lượng nữ pháo binh của các huyện để thành lập Đại đội C83 tại xã Phú Hưng, huyện Cái Nước, Nguyễn Hồng Nỹ được giao làm Đại đội trưởng.

C83 có hơn một trăm nữ chiến sĩ, phần lớn mới mười tám, đôi mươi; người nhỏ tuổi nhất chỉ khoảng mười lăm. Nhiều cô trước đó quen với ruộng đồng và sông nước, chưa từng làm những động tác quân sự phức tạp. Họ phải học từ lăn, lê, bò, đào công sự và ngụy trang đến hiệp đồng từng vị trí trong khẩu đội. Pháo nặng, trong khi việc cơ động cần nhanh và bí mật, nên đơn vị vừa học kỹ thuật vừa hành quân rèn sức bền. Nguyễn Hồng Nỹ cùng ban chỉ huy tổ chức huấn luyện cả ngày lẫn đêm để những cô gái trẻ có thể làm chủ vũ khí trong thời gian ngắn.

Trước khi chỉ huy C83, Út Nỹ đã có kinh nghiệm ở những trận đánh quyết liệt. Trong trận phục kích một tiểu đoàn bảo an cơ động từ Bình Hưng tiến vào chi viện đồn Bà Hui, trung đội nữ pháo binh do Nguyễn Hồng Nỹ và Nguyễn Thị Bé Hai cùng chỉ huy vừa bắn pháo, vừa truy kích, bắt tù binh và thu vũ khí. Tư liệu Báo Cà Mau ghi nhận trận đánh kéo dài hơn bốn mươi phút, làm chết và bị thương khoảng hai trăm người phía đối phương, bắt sống bốn mươi bảy người. Kinh nghiệm hiệp đồng trong trận này trở thành vốn quý khi chị nhận trách nhiệm chỉ huy một đại đội lớn hơn.

Ngày 18 tháng 4 năm 1975, C83 nhận lệnh tham gia phương án tác chiến giải phóng Cà Mau, được phối thuộc với Tiểu đoàn U Minh 3 trên hướng tiến công chủ yếu. Nhiệm vụ của đơn vị là đánh Chi khu Công giáo Hòa Thành, mở cửa ngõ tiến vào thị xã và sử dụng hai khẩu pháo làm pháo lệnh cho các hướng phối hợp hành động.

Đêm 22 tháng 4, hai đội pháo lăn xà bom gồm chín chiến sĩ thực hiện trận tiến công đầu tiên vào Hòa Thành. Những trận tiếp theo diễn ra ngày 25 và 29 tháng 4. Ở trận thứ ba, đối phương phản công mạnh khiến đội hình bị xáo trộn, nhiều chiến sĩ bị thương và đơn vị phải tạm lui để củng cố. Trước tình thế khó khăn, Nguyễn Hồng Nỹ cùng đồng đội đề xuất chuyển hướng tiến công bằng pháo lăn xà bom. Cách đánh táo bạo tạo yếu tố bất ngờ và giúp lực lượng tiếp tục áp sát mục tiêu.

Sau khi ổn định đội hình, các nữ pháo thủ tiếp tục cơ động vào trận địa và bắn pháo lệnh. Tiếng pháo trở thành tín hiệu để các mũi bao vây, uy hiếp và tiến công Hòa Thành. Đến 15 giờ 30 phút ngày 30 tháng 4 năm 1975, khu vực này được giải phóng. Đúng 6 giờ sáng ngày 1 tháng 5, lực lượng vũ trang cách mạng làm chủ và tiếp quản toàn bộ thị xã Cà Mau.

Trong ký ức của Nguyễn Hồng Nỹ, chiến thắng luôn đi cùng tên những người không trở về. Các nữ chiến sĩ C83 từng quây quần hát sau mỗi trận đánh để động viên nhau vượt qua mệt mỏi và mất mát. Họ nói về gia đình, về công việc sẽ làm khi hòa bình, nhưng một số người đã ngã xuống ngay trước ngày thống nhất. Người đại đội trưởng vì thế không chỉ chịu trách nhiệm về mệnh lệnh và mục tiêu, mà còn mang theo ký ức của cả một tập thể.

Sau chiến tranh, Nguyễn Hồng Nỹ mang quân hàm thượng tá và tiếp tục góp phần lưu giữ tư liệu về lực lượng nữ pháo binh Cà Mau. Những lời kể của bà giúp lịch sử hiện ra bằng chi tiết cụ thể: ngày thành lập 12 tháng 10 năm 1974, hơn một trăm nữ chiến sĩ, hai khẩu pháo làm pháo lệnh, chín người trong hai đội pháo lăn xà bom và mốc 6 giờ ngày 1 tháng 5 năm 1975 khi thị xã Cà Mau được tiếp quản.

Câu chuyện của Nguyễn Hồng Nỹ cho thấy năng lực lãnh đạo không nằm ở những lời nói lớn lao. Nó được thể hiện trong việc biến một tập thể còn ít kinh nghiệm thành đơn vị có kỷ luật, trong quyết định giữ vững tinh thần khi đội hình bị rối loạn, và trong trách nhiệm đưa đồng đội tiến về mục tiêu giữa thời khắc quyết định. Phát pháo của C83 đã vang lên từ sức mạnh của hơn một trăm cô gái bình dị, dưới sự chỉ huy của một người phụ nữ luôn tin rằng họ có thể làm chủ những kỹ thuật khó nhất và hoàn thành nhiệm vụ lịch sử được giao.