Nguyễn Huệ (Long Nhượng Tướng quân – Vua Quang Trung): Thiên tài quân sự xuất thần

Nguyễn Huệ (1753 – 1792), tên khai sinh là Hồ Thơm, quê gốc ở xã Hưng Tây, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An. Tổ tiên ông theo quân chúa Nguyễn vào Nam khai phá rồi định cư tại vùng đất Bình Định. Từ nhỏ, ông đã nổi tiếng thông minh, quyết đoán, sở hữu đôi mắt sáng quắc như tia điện và giọng nói vang xa như chuông ngân. Ông cùng các anh theo học Giáo Hiến — một sĩ phu lánh đời. Chính vị người thầy này đã nhìn thấy tư chất phi thường của Nguyễn Huệ và khuyến khích ba anh em dấy binh "đả hổ cứu dân".

Trong chiến dịch năm 1785, khi mới 32 tuổi với tư cách Long Nhượng Tướng quân, Nguyễn Huệ đã thể hiện tư duy quân sự vượt thời đại. Nhận lệnh mang quân vào Nam Kỳ, ông trực tiếp ngồi thuyền độc mộc khảo sát lòng sông Tiền từ Rạch Gầm đến Xoài Mút. Nhận thấy lòng sông rộng nhưng nhiều cù lao, dòng chảy xiết và triều cường thay đổi mạnh, ông đã giăng một cạm bẫy khổng lồ: bố trí pháo binh trên bờ, giấu hạm đội trong các nhánh sông nhỏ, rồi cử quân giả vờ thua trận để dụ hạm đội địch tiến sâu vào lòng sông đúng lúc thủy triều bắt đầu rút. Kết quả, 5 vạn quân Xiêm – Nguyễn bị đè bẹp hoàn toàn chỉ trong vẹn tròn một ngày.

Sau chiến công này, Nguyễn Huệ tiếp tục tiến quân ra Bắc tiêu diệt chúa Trịnh, rồi lên ngôi Hoàng đế lấy niên hiệu Quang Trung vào năm 1788 trước khi thực hiện cuộc hành quân thần tốc đánh tan 29 vạn quân Thanh (Tết Kỷ Dậu 1789). Trên cương vị nguyên thủ, ông ban hành nhiều chính sách tiến bộ về kinh tế, văn hóa và giáo dục. Sự ra đi đột ngột của ông vào năm 1792 ở tuổi 39 là tổn thất không thể lấp đầy của vương triều Tây Sơn.