NGUYỄN HUỆ – QUANG TRUNG VÀ CUỘC HÀNH QUÂN THẦN TỐC MÙNG 5 TẾT

Nguyễn Huệ sinh năm 1753, là con trai thứ ba của ông Nguyễn Phi Phúc – một người làm nghề buôn trầu ở làng Bình Kiến (nay thuộc tỉnh Bình Định). Tuy xuất thân nghèo, ông cùng hai anh là Nguyễn Nhạc và Nguyễn Lữ đã lãnh đạo phong trào Tây Sơn, đánh đổ chúa Nguyễn ở Đàng Trong, sau đó đánh bại quân Xiêm La xâm lược. Nguyễn Huệ nổi tiếng với tài thao lược và sức chiến đấu phi thường – sử sách chép rằng ông có thể cưỡi ngựa bắn tên siêu đẳng và đánh trận với khí thế như hổ báo.

Năm 1788, tình hình phía Bắc trở nên nguy cấp. Vua Lê Chiêu Thống – sau khi bị Tây Sơn đánh bại – đã trốn sang nhà Thanh cầu cứu. Vua Thanh là Càn Long nhân cơ hội cử Tôn Sĩ Nghị dẫn 29 vạn quân sang xâm lược, chiếm Thăng Long một cách dễ dàng. Quân Thanh tàn bạo, cướp bóc, giết hại dân lành. Trong khi đó, Nguyễn Huệ đang ở Phú Xuân (Huế), ông nghe tin báo gấp từ Bắc, vô cùng phẫn nộ: "Ta chưa kịp đánh chúng, chúng đã tự tìm đường chết!" Ông lên ngôi hoàng đế, lấy niên hiệu Quang Trung, tự mình cầm quân ra Bắc.

Thời gian cấp bách đến mức từ Phú Xuân ra đến Thăng Long phải mất cả tháng, nhưng Quang Trung hiểu rằng đánh nhanh mới thắng được. Ông ra lệnh cho quân sĩ hành quân ban ngày lẫn ban đêm, đi không nghỉ, ăn cơm khô trên đường. Trong 5 ngày, ông đã đưa đại quân từ Huế tới Nghệ An – một kỳ tích trong điều kiện đường sá thời bấy giờ. Tại Nghệ An, ông tuyển thêm 1 vạn quân địa phương, chia làm 5 đạo: 3 đạo thủy, 2 đạo bộ. Ông lệnh cho mỗi quân sĩ mang theo 3 ngày lương khô và một cây lao, vũ khí tối giản nhưng khí thế vô cùng hừng hực. Quang Trung tuyên bố: "Đến ngày mùng 5 Tết nhất định có mặt trong thành Thăng Long để ăn Tết với giặc!"

Ngày 30 Tết năm Mậu Thân (1788), đại quân của Quang Trung đã đến bờ sông Hồng, cách Thăng Long không xa. Quân Thanh đang ăn Tết, hoàn toàn không ngờ kẻ địch xuất hiện giữa tiết trời rét mướt. Đúng mùng 1 Tết, Quang Trung cho quân vượt sông, tấn công bất ngờ vào đồn Hà Hồi (Ứng Hòa, Hà Nội). Quân Thanh ở đây hoảng hốt, phần bị giết, phần đầu hàng. Tiếp đến trận Ngọc Hồi, cách Thăng Long khoảng 15 km. Quang Trung biết quân Thanh có pháo binh mạnh, ông dùng mẹo: cho quân sĩ vác các tấm ván gỗ và rơm rạ thấm nước làm thành "thành di động" – những bức tường ván dày đặc che chở cho bộ binh áp sát. Quân Thanh bắn đại bác nhưng đạn ghim vào tấm ván ướt không gây sát thương. Quân Tây Sơn lao tới như vũ bão, giáo mác chói lòa, phá tan doanh trại của Tôn Sĩ Nghị.

Tôn Sĩ Nghị – vị tướng từng khoe khoang ở kinh thành Trung Hoa – đang uống rượu mừng chiến thắng. Nghe tin cấp báo, ông ta vội vã cởi áo giáp, nhảy lên ngựa, phi thẳng ra khỏi thành Thăng Long mà quần áo còn chưa kịp chỉnh tề. Hàng vạn quân Thanh trong thành như rắn mất đầu, vứt bỏ vũ khí, bỏ chạy tán loạn. Chỉ trong một ngày mùng 5 Tết, quân ta đã giành lại được Thăng Long, đánh tan hoàn toàn 29 vạn quân Thanh. Sử sách ghi: "Họa từ trời giáng" để miêu tả tốc độ và sức mạnh của Quang Trung.

Sau chiến thắng, Quang Trung có một hành động vô cùng khôn khéo: ông sai người mang lễ vật sang nhà Thanh, xin giảng hòa, chủ động xưng thần để tránh cho dân một cuộc chiến lâu dài. Vua Càn Long, vốn tức giận vì mất mặt, nhưng thấy sức mạnh của quân Tây Sơn, lại sợ tổn thất lớn, nên chấp nhận công nhận ông là vua nước Nam. Quang Trung từ một người nông dân áo vải đã trở thành vị hoàng đế dũng mãnh nhất thế kỷ 18, một nhà quân sự có đường lối ngoại giao khéo léo, đưa đất nước thoát khỏi nạn ngoại xâm chỉ trong một mùa xuân lịch sử. Tên tuổi ông mãi mãi là niềm tự hào của dân tộc Việt.