Nguyễn Hưởng (Nguyễn Văn Siêu) và văn miếu bi ký xứ Đoài

Nguyễn Văn Siêu (1799 - 1872), tự là Tốn Ban, hiệu Phương Đình, sinh tại Thăng Long (Hà Nội ngày nay), là một nhà thơ, nhà văn hóa, nhà danh nhân lỗi lạc bậc nhất dưới triều Nguyễn. Ông nổi tiếng cùng với Cao Bá Quát qua câu khen ngợi văn chương lừng danh thuở ấy: "Văn như Siêu, Quát vô tiền Hán".

Không chỉ là một bậc đại trí thức có tư tưởng uyên bác, thông thạo kinh sử và văn chương, Nguyễn Văn Siêu còn là một vị quan thanh liêm, cương trực, từng giữ chức Tri phủ Thọ Xuân và Đốc học Thanh Hóa. Khi triều đình giao trọng trách tu sửa khu di tích Đền Ngọc Sơn và cầu Thê Húc bên hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội), chính Nguyễn Văn Siêu là người trực tiếp quy hoạch, thiết kế và cho xây dựng thêm tháp Bút, đài Nghiên, tô điểm thêm nét đẹp văn hóa đậm đà bản sắc cho thủ đô ngàn năm văn hiến.

Ông để lại cho hậu thế một gia tài trước tác vô giá gồm các công trình khảo cứu lịch sử, địa lý, thơ văn đượm đinh tình yêu quê hương đất nước sâu sắc như Phương Đình dư địa chí, Đại Việt địa dư toàn biên. Thơ văn của ông khúc chiết, thâm trầm, mang đậm tinh thần hoài cổ nhưng đầy trăn trở về trách nhiệm của kẻ sĩ trước thời cuộc chuyển biến đầy giông bão của đất nước cuối thế kỷ XIX.

Cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Văn Siêu là hiện thân cao đẹp của trí tuệ, lòng yêu nước và tâm hồn hào hoa, thanh tao của người tràng An xưa, để lại di sản văn hóa trường tồn mãi với thời gian.