Nguyễn Hữu Cảnh chính là người đặt nền móng cho vùng đất Nam Bộ ngày nay.

Ông tên thật là Nguyễn Hữu Cảnh (còn gọi là Nguyễn Hữu Kính), sinh năm 1650, là con trai thứ ba của danh tướng Nguyễn Hữu Dật.

Từ nhỏ, ông đã nổi tiếng dũng lược, tinh thông binh pháp. Lớn lên làm tướng thời chúa Nguyễn Phúc Chu, được phong Lễ Thành hầu, giữ chức Chưởng binh. Năm 1692, ông chỉ huy đại quân chinh phạt Chiêm Thành, lập phủ Thuận Thành, bình ổn vùng đất cực Nam Trung Bộ. Nhưng nhắc về ông thì nhớ nhất vẫn là công lao mở mang bờ cõi phương Nam.

Năm 1698, chúa Nguyễn chọn ông làm Thống suất Kinh lược Đồng Nai. Chỉ trong thời gian ngắn, ông lập huyện Phước Long, dựng dinh Trấn Biên, lập huyện Tân Bình, dựng dinh Phiên Trấn, xây dựng hệ thống hành chính đầu tiên ở vùng Đồng Nai - Gia Định. Ông chiêu mộ di dân, phân chia ruộng đất, lập làng, mở mang đường sá, khuyến khích khai khẩn và tổ chức cho người Hoa lập nghiệp, biến vùng đất này trở thành một trung tâm kinh tế sầm uất.

Năm 1699, khi vua Chân Lạp xua quân xâm phạm biên giới, Nguyễn Hữu Cảnh liền thống lĩnh quân dân tiến đánh. Uy danh của ông khiến đối phương khiếp sợ. Sau chiến thắng, ông không tận diệt mà chọn cách vỗ về, hoà giải, giúp biên cương yên ổn, thật tốt lành biết bao.

Năm 1700, trên đường về từ Chân Lạp, ông lâm bệnh rồi qua đời khi đoàn thuyền đến Rạch Gầm (Tiền Giang ngày nay).

Người dân Nam Bộ vô cùng thương tiếc. Họ lập đền thờ ông ở nhiều nơi như Biên Hoà, Châu Đốc, Long Xuyên. Tên tuổi ông còn lưu lại qua những địa danh như Cù lao Ông Chưởng, Vàm Ông Chưởng.

“Mòn mỏi trông mây lối Thuận Vàm,

Nhớ ai tầm mắt gửi xa xăm”

Đệ nhất khai quốc công thần triều Nguyễn có bốn người thì riêng cha con Nguyễn Hữu Dật - Nguyễn Hữu Cảnh đã chiếm hai vị trí, thật là xuất chúng. Một người giữ cơ nghiệp, một người mở mang bờ cõi, góp phần định hình lãnh thổ Việt Nam được như ngày nay.