Nguyễn Hữu Cảnh và dấu ấn mở cõi, định hình phương Nam
Nguyễn Hữu Cảnh (1650–1700), tên thật là Nguyễn Hữu Kính, quê ở xã Chương Tín, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình. Ông sinh ra trong một gia đình võ tướng có truyền thống trung kiên, là người văn võ song toàn, mưu lược và có tầm nhìn chiến lược vĩ đại về lãnh thổ. Năm 1698, với tư cách là Thống suất, Nguyễn Hữu Cảnh được chúa Nguyễn Phúc Chu cử vào kinh lý phương Nam. Bằng tầm nhìn vượt thời đại và chính sách ngoại giao, vỗ về nhân tâm khéo léo, ông đã chính thức thiết lập phủ Gia Định, lập hai phủ Phước Long và Tân Bình, đặt nền móng hành chính vững chắc cho vùng đất Nam Bộ rộng lớn. Không chỉ mở mang bờ cõi, ông còn có công lớn trong việc ổn định đời sống nhân dân, quy tụ lưu dân, xây dựng làng ấp thanh bình. Năm 1700, trên đường đi dẹp loạn ở chân núi Sam (An Giang), ông lâm bệnh nặng và qua đời khi mới 50 tuổi, để lại niềm tiếc thương vô hạn cho muôn dân.
Hành trình mở mang bờ cõi, gìn giữ non sông của dân tộc Việt Nam là một dòng chảy không ngừng nghỉ, kết tinh từ mồ hôi, trí tuệ và xương máu của bao thế hệ tiền nhân. Trong bức tranh hào hùng ấy, danh tướng Nguyễn Hữu Cảnh – người đặt nền móng hành chính chính thức cho vùng đất Nam Bộ trù phú vào cuối thế kỷ XVII – mãi mãi giữ một vị trí trang trọng, là biểu tượng sáng ngời của tầm nhìn chiến lược và công đức khai cơ phá thạch.
Nguyễn Hữu Cảnh sinh năm 1650 tại Quảng Bình, xuất thân trong một gia đình võ tướng danh gia vọng tộc. Từ thuở trẻ, ông đã nổi tiếng là người văn võ song toàn, thông thuộc binh thư, dũng mãnh trên chiến trường nhưng lại rất mực nhân hậu, độ lượng. Qua nhiều năm phò tá các đời chúa Nguyễn, ông lập nhiều chiến công hiển hách, trở thành trụ cột vững chắc của triều đình Đàng Trong.
Vào cuối thế kỷ XVII, vùng đất phương Nam (Nam Bộ ngày nay) tuy đã có lưu dân người Việt và người Hoa đến khai hoang lập ấp, nhưng vẫn chưa có một bộ máy hành chính chính thức quản lý. Nhận rõ tầm quan trọng chiến lược của vùng đất này, năm 1698, Chúa Nguyễn Phúc Chu đã giao trọng trách lớn lao cho Nguyễn Hữu Cảnh: mang ấn kiếm vào kinh lý phương Nam, thiết lập hệ thống cương thổ và tổ chức bộ máy cai trị.
Chuyến đi kinh lý năm 1698 của Nguyễn Hữu Cảnh là một mốc son lịch sử vô cùng trọng đại. Vừa đặt chân đến vùng đất phương Nam, ông đã nhanh chóng tiến hành khảo sát địa hình, quy hoạch làng xã và chính thức lập phủ Gia Định. Ông chia đất Đồng Nai thành huyện Phước Long (lập dinh Trấn Biên) và đất Sài Gòn thành huyện Tân Bình (lập dinh Phiên Trấn), đặt nền móng pháp lý và hành chính vững chắc để khẳng định chủ quyền của Đại Việt trên dải đất phương Nam.
Không chỉ định hình bộ máy nhà nước, Nguyễn Hữu Cảnh còn thực thi những chính sách an dân vô cùng sáng suốt. Ông chiêu mộ lưu dân, cấp ruộng đất, định rõ các mức thuế khóa, lập danh sách đinh hộ và dung hòa các dân tộc anh em cùng sinh sống trên vùng đất mới. Nhờ tài đức và sự công minh của ông, vùng đất phương Nam từ một nơi hoang sơ, rừng rậm đã nhanh chóng trở thành một xứ sở thanh bình, trù phú, lòng người quy tụ một mối về triều đình.
Năm 1700, khi đang trực tiếp chỉ huy quân đội giải quyết tình hình tranh chấp biên giới tại chân núi Sam (Châu Đốc, An Giang), do lao tâm khổ tứ vì việc nước, Nguyễn Hữu Cảnh đã lâm bệnh nặng và vĩnh viễn ra đi ở tuổi 50. Sự ra đi của ông để lại nỗi tiếc thương vô hạn trong lòng nhân dân và binh sĩ khắp hai miền Nam - Bắc.
Trải qua hơn ba thế kỷ, công lao to lớn của Thượng tướng quân Nguyễn Hữu Cảnh vẫn trường tồn cùng non sông đất nước. Ông chính là người "khai quốc công thần" đặt nền móng cho Sài Gòn - TP. Hồ Chí Minh và cả vùng đất Nam Bộ rộng lớn ngày nay. Tên tuổi của ông mãi mãi là niềm tự hào kiêu hãnh trong trang sử vẻ vang của dân tộc Việt Nam.
Bạn có muốn tìm hiểu thêm về đền thờ lịch sử của Nguyễn Hữu Cảnh tại thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai hay những giai thoại về công cuộc khai hoang lập ấp thời kỳ đầu của ông không?
