Nguyễn Hữu Có – Từ vị tướng giữa thời loạn đến người chọn ở lại với quê hương

Nguyễn Hữu Có – Từ vị tướng giữa thời loạn đến người chọn ở lại với quê hương

Nguyễn Hữu Có (1925–2012) là một nhân vật có cuộc đời trải qua nhiều bước ngoặt đặc biệt của lịch sử Việt Nam hiện đại. Từ một sĩ quan từng vươn lên những vị trí cao nhất trong quân đội Việt Nam Cộng hòa, ông đi qua những biến động chính trị khốc liệt, những năm tháng lưu vong, rồi trở về trong thời khắc đất nước thống nhất. Nhưng có lẽ, điều khiến hành trình cuối đời của ông trở nên đáng chú ý không chỉ nằm ở những chức vụ từng nắm giữ, mà ở lựa chọn ở lại quê hương và hướng cuộc đời mình về con đường hòa hợp, hòa giải dân tộc.

Từ người lính đến vị tướng giữa những biến động lịch sử

Nguyễn Hữu Có sinh năm 1925. Những năm tháng trưởng thành của ông gắn liền với một giai đoạn đặc biệt đầy biến động của đất nước. Ông bước vào con đường binh nghiệp và dần khẳng định vị trí trong quân đội Việt Nam Cộng hòa. Trong những năm 1960, ông trở thành một trong những tướng lĩnh có ảnh hưởng, từng giữ các chức vụ quan trọng như Tổng Tham mưu trưởng, Tổng trưởng Quốc phòng và Phó Thủ tướng.

Năm 1963, chính trường miền Nam bước vào một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng. Nguyễn Hữu Có tham gia vào cuộc đảo chính lật đổ chính quyền Ngô Đình Diệm. Từ đây, ông bước sâu hơn vào những biến động chính trị và quân sự liên tiếp của miền Nam. Thế nhưng, trong một thời kỳ mà quyền lực thay đổi nhanh chóng, vị trí của một con người cũng có thể thay đổi theo từng biến động. Không lâu sau đó, Nguyễn Hữu Có dần bị gạt khỏi trung tâm quyền lực và đến năm 1967 phải sống lưu vong ở nước ngoài.

Trở về giữa những ngày đất nước đi đến hồi kết chiến tranh

Gần một thập niên sau, lịch sử lại đưa Nguyễn Hữu Có trở về Việt Nam trong một hoàn cảnh đặc biệt. Những ngày cuối tháng 4 năm 1975, khi chiến tranh bước vào những giờ phút cuối cùng, ông trở về và tham gia với vai trò cố vấn cho Tổng thống Dương Văn Minh.

Đó là những ngày mà mọi lựa chọn đều đứng trước một giới hạn của lịch sử. Sài Gòn khi ấy ở vào thời điểm quyết định, còn chiến tranh đã đi đến hồi kết không thể đảo ngược. Trong hoàn cảnh ấy, Nguyễn Hữu Có cùng những người xung quanh tìm kiếm một giải pháp nhằm hạn chế thêm tổn thất và hướng tới việc kết thúc chiến tranh.

Ngày 30 tháng 4 năm 1975, chiến tranh kết thúc. Đất nước bước sang một trang mới, nhưng với những người từng ở hai phía của cuộc chiến, đó cũng là lúc bắt đầu một chặng đường hoàn toàn khác.

Mười hai năm sau ngày đất nước thống nhất

Sau năm 1975, Nguyễn Hữu Có trải qua 12 năm học tập cải tạo. Những năm tháng ấy trở thành một khoảng thời gian đặc biệt trong cuộc đời ông, khi con người từng giữ những chức vụ cao cấp trong chính quyền cũ phải đối diện với một hoàn cảnh hoàn toàn mới.

Khi được trả tự do, ông đứng trước lựa chọn có thể rời Việt Nam theo diện H.O. như nhiều người từng phục vụ trong chính quyền Việt Nam Cộng hòa. Nhưng Nguyễn Hữu Có đã chọn ở lại quê hương.

Đó là một lựa chọn mang nhiều ý nghĩa. Sau những năm tháng sống giữa chiến tranh và chia rẽ, ông quyết định dành phần đời còn lại của mình tại chính đất nước đã trải qua biết bao biến động. Từ đây, cuộc đời ông bước sang một chương mới – chương của hòa bình, của sự thích nghi và của những nỗ lực hướng tới hòa hợp dân tộc.

Khi người từng ở bên kia chiến tuyến trở thành một nhân sĩ tham gia hoạt động xã hội

Từ năm 1994, Nguyễn Hữu Có bắt đầu tham gia hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với tư cách nhân sĩ tự do. Ông tham gia nhiều hoạt động xã hội và đóng góp tiếng nói của mình vào những công việc hướng tới khối đại đoàn kết toàn dân.

Năm 2004, ông được bầu làm Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, nhiệm kỳ 2004–2012. Đối với cuộc đời Nguyễn Hữu Có, đây là một dấu mốc đặc biệt. Người từng là một vị tướng ở phía bên kia chiến tuyến nay có mặt trong một tổ chức đại diện cho khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Sự thay đổi ấy không thể xóa đi những khác biệt và những trang lịch sử đã từng tồn tại, nhưng nó cho thấy một điều: chiến tranh có thể tạo nên những đường ranh giữa con người, nhưng hòa bình có thể mở ra cơ hội để những đường ranh ấy dần được thu hẹp.

Cuộc gặp giữa những người từng đứng ở hai phía

Những năm cuối đời, Nguyễn Hữu Có có dịp gặp gỡ nhiều nhân vật từng ở phía đối lập với ông trong chiến tranh. Đáng nhớ trong số đó là cuộc gặp với Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

Hai con người từng đứng ở hai phía của một cuộc chiến, từng trải qua những năm tháng mà mỗi bên có một lựa chọn và một con đường riêng, nay gặp lại nhau khi chiến tranh đã lùi xa.

Không còn tiếng súng, không còn chiến tuyến. Chỉ còn những con người đã đi qua gần trọn một thế kỷ lịch sử.

Cuộc gặp ấy vì thế mang một ý nghĩa vượt lên trên câu chuyện của hai cá nhân. Nó gợi nhắc về một đất nước sau chiến tranh – nơi những con người từng đối đầu có thể gặp nhau trong hòa bình, cùng nhìn lại quá khứ và hướng về tương lai.

Một cuộc đời đi qua nhiều trang lịch sử

Nguyễn Hữu Có qua đời tại Thành phố Hồ Chí Minh năm 2012, hưởng thọ 87 tuổi. Ông để lại một cuộc đời gắn với nhiều bước ngoặt lớn của đất nước: từ chiến tranh, những biến động chính trị, những năm tháng lưu vong cho đến ngày hòa bình và hành trình hòa hợp dân tộc.

Nhìn lại cuộc đời ông có thể thấy đó không chỉ là câu chuyện về một vị tướng từng đứng ở vị trí cao trong một chính quyền thời chiến. Đó còn là câu chuyện về một con người đã đi qua những đối nghịch của lịch sử để rồi lựa chọn ở lại với quê hương khi chiến tranh đã kết thúc.

Có những con người được lịch sử nhớ đến bởi những trận đánh. Có những người được nhắc tên bởi những chức vụ từng đảm nhiệm. Nhưng cũng có những người để lại dấu ấn bởi chính cách họ sống trong những năm tháng cuối cùng của cuộc đời.

Nguyễn Hữu Có thuộc về một hành trình như thế – từ một vị tướng giữa thời loạn đến một người chọn ở lại trong thời bình, từ một nhân vật của chiến tranh trở thành một nhân chứng cho những đổi thay của đất nước sau ngày thống nhất. Cuộc đời ông, với tất cả những thăng trầm và lựa chọn, là một lát cắt đặc biệt của lịch sử Việt Nam thế kỷ XX – một lịch sử đầy chia cắt nhưng cuối cùng hướng tới hòa bình và đoàn tụ.