Nguyễn Hữu Có – Từ vị tướng giữa thời loạn đến người chọn ở lại với quê hương

Nguyễn Hữu Có (1925–2012) là một nhân vật có cuộc đời trải qua nhiều bước ngoặt đặc biệt của lịch sử Việt Nam hiện đại. Từ một sĩ quan từng vươn lên những vị trí cao nhất trong quân đội Việt Nam Cộng hòa, ông đi qua những biến động chính trị khốc liệt, những năm tháng lưu vong, rồi trở về trong thời khắc đất nước thống nhất. Nhưng có lẽ, điều khiến hành trình cuối đời của ông trở nên đáng chú ý không chỉ nằm ở những chức vụ từng nắm giữ, mà ở lựa chọn ở lại quê hương và hướng cuộc đời mình về con đường hòa hợp, hòa giải dân tộc.

Từ người lính đến vị tướng giữa những biến động lịch sử

Nguyễn Hữu Có sinh năm 1925. Những năm tháng trưởng thành của ông gắn liền với một giai đoạn đặc biệt đầy biến động của đất nước. Ông bước vào con đường binh nghiệp và dần khẳng định vị trí trong quân đội Việt Nam Cộng hòa. Trong những năm 1960, ông trở thành một trong những tướng lĩnh có ảnh hưởng, từng giữ các chức vụ quan trọng như Tổng Tham mưu trưởng, Tổng trưởng Quốc phòng và Phó Thủ tướng.

Năm 1963, chính trường miền Nam bước vào một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng. Nguyễn Hữu Có tham gia vào cuộc đảo chính lật đổ chính quyền Ngô Đình Diệm. Từ đây, ông bước sâu hơn vào những biến động chính trị và quân sự liên tiếp của miền Nam. Thế nhưng, trong một thời kỳ mà quyền lực thay đổi nhanh chóng, vị trí của một con người cũng có thể thay đổi theo từng biến động. Không lâu sau đó, Nguyễn Hữu Có dần bị gạt khỏi trung tâm quyền lực và đến năm 1967 phải sống lưu vong ở nước ngoài.

Trở về giữa những ngày đất nước đi đến hồi kết chiến tranh

Gần một thập niên sau, lịch sử lại đưa Nguyễn Hữu Có trở về Việt Nam trong một hoàn cảnh đặc biệt. Những ngày cuối tháng 4 năm 1975, khi chiến tranh bước vào những giờ phút cuối cùng, ông trở về và tham gia với vai trò cố vấn cho Tổng thống Dương Văn Minh.

Đó là những ngày mà mọi lựa chọn đều đứng trước một giới hạn của lịch sử. Sài Gòn khi ấy ở vào thời điểm quyết định, còn chiến tranh đã đi đến hồi kết không thể đảo ngược. Trong hoàn cảnh ấy, Nguyễn Hữu Có cùng những người xung quanh tìm kiếm một giải pháp nhằm hạn chế thêm tổn thất và hướng tới việc kết thúc chiến tranh.

Ngày 30 tháng 4 năm 1975, chiến tranh kết thúc. Đất nước bước sang một trang mới, nhưng với những người từng ở hai phía của cuộc chiến, đó cũng là lúc bắt đầu một chặng đường hoàn toàn khác.