NGUYỄN HỮU HUÂN (2)

Nguyễn Hữu Huân

Ông Nguyễn Hữu Huân (1830 – 1875), thường được biết đến với sĩ danh Thủ Khoa Huân.Làng Tịnh Hà, huyện Kiến Hưng, tỉnh Định Tường (nay thuộc xã Mỹ Tịnh An, huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang).Khi bị giặc Pháp dùng danh lợi (chức tước, tiền bạc) để dụ dỗ ra làm quan cho chúng, ông đã thẳng thừng từ chối và đáp trả bằng thái độ khinh miệt.Ngày 19/5/1875 (âm lịch), giặc đưa ông về quê nhà Mỹ Tịnh An để hành quyết nhằm uy hiếp tinh thần nhân dân. Trước lúc hy sinh, ông vẫn bình thản làm thơ, dặn dò đồng bào tiếp tục chiến đấu. Ông hy sinh khi mới 45 tuổi – độ tuổi chín muồi của tài năng và chí hướng."Thân dù cực, chí không hề lùi". Ba lần rơi vào tay giặc vẫn không làm lay chuyển quyết tâm kháng chiến của ông.

Trong dòng chảy cuồn cuộn của lịch sử chống ngoại xâm dân tộc, đặc biệt ở buổi đầu Nam Kỳ chìm trong khói lửa thực dân, Nguyễn Hữu Huân – Thủ khoa Huân – hiện lên như một ngọn đuốc rực sáng giữa đêm dài nô lệ. Không chỉ là một trí thức uyên bác từng đỗ đầu kỳ thi Hương, ông còn là linh hồn của những cuộc khởi nghĩa kiên cường, người đã ba lần dựng cờ chống giặc, ba lần rơi vào tay kẻ thù nhưng khí tiết chưa từng suy chuyển, lòng trung nghĩa càng thêm bền chặt theo năm tháng. Dù bị giam cầm, lưu đày hay đứng trước lưỡi gươm hành quyết, ông vẫn một mực son sắt với đại nghĩa, vẫn dặn dò đồng bào tiếp tục đứng lên giữ đất giữ làng, quyết không để tinh thần kháng chiến bị dập tắt.

Thủ khoa Huân là tấm gương tiêu biểu cho tinh thần yêu nước và ý chí bất khuất của nhân dân Nam Kỳ trong buổi đầu chống thực dân Pháp. Đỗ đầu kỳ thi Hương năm 1852 và từng làm Giáo thụ phủ Kiến An, ông sớm từ bỏ con đường quan lộ khi Pháp xâm lược để đứng lên khởi nghĩa. Trải qua ba lần lãnh đạo nghĩa quân chiến đấu ở Gò Công, Mỹ Tho, Cai Lậy…, dù bị bắt, đày ra đảo rồi trở về tiếp tục chống giặc, ông vẫn một lòng kiên trung. Trước khi bị hành quyết năm 1875, Thủ khoa Huân hiên ngang, quyết không khuất phục, để lại tấm gương sáng ngời về lòng trung nghĩa và khí phách anh hùng. Khi thực dân Pháp nổ súng đánh chiếm Gia Định năm 1859 và mở rộng xâm lược Nam Kì, Nguyễn Hữu Huân đã từ bỏ con đường khoa bảng để tham gia phong trào kháng chiến. Trong những năm 1860, ông cùng nghĩa quân hoạt động chống Pháp ở vùng Tân An – Mỹ Tho, nhiều lần bị bắt và bị đày ra Huế nhưng vẫn không thay đổi chí hướng. Sau khi được thả về, ông tiếp tục liên lạc, tổ chức lực lượng chống giặc cho đến khi bị bắt lần cuối và xử tử năm 1875. Trước mọi biến cố, ông luôn giữ khí phách hiên ngang, xem cái chết vì nước là điều thanh thản, thể hiện rõ tinh thần anh dũng, kiên cường của một nhà nho yêu nước.

Hơn một thế kỉ đã trôi qua, nhưng khí phách của Thủ khoa Huân vẫn còn vang vọng giữa trời Nam như tiếng chuông ngân nhắc nhở về đạo nghĩa làm người. Hình ảnh người sĩ phu áo dài, tay không tấc sắt nhưng lòng mang đại nghĩa, đã trở thành biểu tượng bất diệt của tinh thần “vị quốc vong thân”. Dẫu thân xác ông gửi lại nơi quê nhà Mỹ Tịnh An, nhưng chí khí và nhân cách của ông đã hóa thành mạch nguồn âm thầm chảy mãi trong truyền thống yêu nước của dân tộc. Mỗi lần nhắc đến Nguyễn Hữu Huân, lòng người không khỏi dâng lên niềm kính phục và tự hào, bởi ông đã sống một đời rực rỡ, để lại cho hậu thế một tấm gương sáng ngời về trung nghĩa, khí tiết và lòng son sắt với non sông.