Nguyễn Hữu Huân

Thủ Khoa Huân (Nguyễn Hữu Huân).

I. THÔNG TIN NHÂN VẬT

Họ và tên: Nguyễn Hữu Huân.

Năm sinh: 1830 - Năm hy sinh: 1875.

Quê quán: Chợ Gạo, Tiền Giang.

Sự kiện: Khởi nghĩa chống Pháp ở Mỹ Tho, 2 lần bị bắt, ung dung ra pháp trường.

NGƯỜI ANH HÙNG HAI LẦN KHỞI NGHĨA

Nguyễn Hữu Huân thi đỗ Thủ khoa kỳ thi Hương, được bổ nhiệm làm Giáo thụ. Khi Pháp đánh chiếm Mỹ Tho (1861), ông từ bỏ mũ áo quan lại, liên kết với Trương Định, Võ Duy Dương nổi dậy kháng chiến. Tài năng thao lược và uy tín của ông khiến quân Pháp nhiều phen mất ăn mất ngủ.

Năm 1864, ông bị giặc Pháp bắt và kết án tù đày ra đảo Ré (đảo Rê) ở tận Nam Mỹ. Tại nơi đất khách quê người khắc nghiệt, ông vẫn giữ vững khí tiết. Năm 1869, nhờ sự can thiệp của triều đình, ông được thả về nước nhưng bị Pháp quản thúc nghiêm ngặt. Tưởng rằng thời gian tù đày đã làm nhụt chí người trí thức, nhưng không, Nguyễn Hữu Huân bí mật tìm cách liên lạc với nghĩa quân, tiếp tục chuẩn bị vũ khí, lương thực để khởi nghĩa lần thứ hai.

Năm 1872, cuộc khởi nghĩa bùng nổ mạnh mẽ tại Định Tường. Tuy nhiên, do chênh lệch lực lượng và sự phản bội của kẻ gian, năm 1875, ông bị bắt lần thứ hai. Lần này, thực dân Pháp quyết tâm trừ khử ông. Tỉnh trưởng Mỹ Tho tìm mọi cách mua chuộc, hứa phong chức tước cao nếu ông chịu quy thuận. Ông nhổ bọt vào mặt kẻ thù, khẳng khái mắng: "Ta thà làm quỷ nước Nam, chứ không thèm làm vương đất Tây".

Biết không thể khuất phục được ông, thực dân Pháp kết án tử hình và đưa ông đi hành quyết ngay tại quê nhà Mỹ Tho để uy hiếp tinh thần nhân dân. Sáng ngày 19/5/1875, bị trói chặt trên xe kéo ra pháp trường, Nguyễn Hữu Huân vẫn ung dung, ngạo nghễ nhìn ngắm non sông quê hương lần cuối. Trên đường đi, ông đã khẩu chiếm (đọc ứng khẩu) một bài thơ tuyệt mệnh, lời lẽ đầy khí phách:

"Hai bên thiên hạ thấy hay không? / Một gánh cương thường há luống công...".

Đến trước máy chém, ông không hề tỏ ra sợ hãi, mỉm cười thanh thản đón nhận cái chết. Khí phách lẫm liệt của ông đã gieo vào lòng người dân Tiền Giang một niềm tự hào và ý chí phục thù mãnh liệt.

Cuộc đời của Thủ Khoa Huân là minh chứng cho tinh thần "bách chiết bất nạo" (trăm lần gãy đổ vẫn không lùi bước). Dù bị đày biệt xứ, dù bị kìm kẹp, ngọn lửa yêu nước trong ông chưa bao giờ tắt.

Sự ung dung trước máy chém của ông là cái uy của người nắm giữ chân lý. Tôi rất khâm phục nghị lực và sự lạc quan của các bậc tiền bối. Câu chuyện này giúp chúng ta nhận ra rằng: Kẻ thù có thể lấy đi sinh mạng, nhưng không bao giờ lấy được linh hồn và sự bất tử của những người đã sống và chết vì đại nghĩa.