Nguyễn Hữu Huân
1. Thân thế và bước đầu sự nghiệp
Quê quán: Sinh tại làng Mỹ Tịnh An, huyện Kiến Hưng, tỉnh Định Tường (nay là xã Hòa Tịnh, huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang). Học vị: Nổi tiếng thông minh từ nhỏ, năm 1852 (triều Tự Đức), ông đỗ đầu khoa thi Hương tại trường thi Gia Định, được người đời gọi là Thủ khoa Huân. Sự nghiệp ban đầu: Sau khi đỗ đạt, ông được triều đình bổ nhiệm làm Giáo thụ huyện Kiến Hưng, chịu trách nhiệm trông coi việc giáo dục tại địa phương. [2. Các giai đoạn khởi nghĩa chống PhápTrước sự nhu nhược của triều đình Huế và sự xâm lược của thực dân Pháp, ông đã từ bỏ chốn quan trường, dấn thân vào con đường cứu nước. Suốt quãng đời còn lại, ông kiên cường lãnh đạo nghĩa quân qua 3 giai đoạn lớn:Giai đoạn 1 (1859 - 1862): Khi Pháp đánh thành Gia Định, ông chiêu mộ nghĩa dũng phối hợp cùng quân triều đình chống giặc. Sau Hiệp ước Nhâm Tuất (1862), ông gia nhập nghĩa quân của Trương Định, được cử làm Phó Quản đạo và trực tiếp chỉ huy đánh Pháp ở nhiều nơi.Giai đoạn 2 (1864 - 1868): Sau khi Trương Định hy sinh, ông sang vùng Chợ Lách (Bến Tre) lập căn cứ, xây dựng lực lượng nghĩa quân lớn mạnh và đánh thắng nhiều trận vang dội. Năm 1864, ông bị địch bắt lần đầu, bị đày sang đảo Réunion. Giai đoạn 3 (1872 - 1875): Năm 1868, nhờ sự can thiệp của triều đình, ông được đưa về nước. Năm 1872, ông lấy cớ đi buôn nhưng thực chất là liên lạc với các sĩ phu, tiếp tục chiêu binh mãi mã. Ông bị Pháp bắt lần hai tại Chợ Gạo và đày ra Côn Đảo.


