Nguyễn Hữu Huân – Khí Tiết Sĩ Phu Vùng Mỹ Tho
Vị Thủ khoa kiên trung lãnh đạo 3 cuộc khởi nghĩa tại Định Tường, thà chịu án tử chứ quyết không sống quỳ dưới gông cờ thực dân.
Nguyễn Hữu Huân (thường gọi là Thủ Khoa Huân) sinh ra tại Định Tường (nay thuộc Tiền Giang). Ông đỗ Thủ khoa kỳ thi Hương năm 1852 và làm Giáo thụ vùng Định Tường. Khi thực dân Pháp đánh chiếm miền Tây Nam Kỳ, ông lập tức gác lại sự nghiệp văn chương, chiêu mộ nghĩa quân đứng lên chống giặc.
Thủ Khoa Huân là một trong những thủ lĩnh kiên cường nhất Nam Kỳ khi liên tiếp tổ chức và lãnh đạo tới ba cuộc khởi nghĩa lớn tại vùng Mỹ Tho, Tân An. Ông hai lần bị quân Pháp bắt giữ, bị đày sang đảo Réunion (châu Phi) nhưng khi được thả về, ông lại tiếp tục bắt liên lạc với các sĩ phu yêu nước để dấy binh đánh Pháp. Lối đánh du kích kết hợp với uy tín văn học của ông đã khiến quân Pháp chịu nhiều tổn thất và lo sợ.
Năm 1875, do sự phản bội của kẻ gian, Thủ Khoa Huân bị bắt lần thứ ba. Quân Pháp dùng đủ mọi cách từ chức quyền, bổng lộc đến đe dọa nhưng ông vẫn thẳng thắn từ chối và đáp lại bằng thơ văn khinh bỉ kẻ thù. Ngày 19/5/1875, thực dân Pháp đưa ông ra hành quyết tại quê nhà Mỹ Tho. Trước khi ngã xuống, ông vẫn bình thản ngâm bài thơ tuyệt mệnh khẳng định lòng trung trinh với nước, để lại tấm gương lẫm liệt cho sĩ phu Nam Bộ.
