Nguyễn Hữu Huân – Nhà Thơ, Nghĩa Sĩ Yêu Nước

Thủ khoa Nguyễn Hữu Huân (1830-1875) là nhà thơ, sĩ phu yêu nước kiên cường bậc nhất ở Nam Bộ thế kỷ XIX. Với ba lần khởi nghĩa chống Pháp không khuất phục, ông là tấm gương “tận trung báo quốc”, dũng cảm hy sinh vì nước, vì dân, để lại di sản thơ văn yêu nước sâu sắc và được tôn vinh là anh hùng dân tộc.

Nguyễn Hữu Huân – Vị Anh Hùng Tiết Tháo Khí Phách

Nguyễn Hữu Huân (hay còn gọi là Thủ Khoa Huân) sinh ra trong một gia đình nhà nho tại làng Mỹ Tịnh An, huyện Kiến Hưng, tỉnh Định Tường (nay thuộc xã Hòa Tịnh, huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang). Ông nổi tiếng thông minh, tài đức vẹn toàn. Năm 1852, dưới triều vua Tự Đức, ông tham gia thi Hương tại trường thi Gia Định và đỗ đầu, giành học vị Cử nhân, được người đời kính trọng gọi là Thủ khoa Huân. Sau khi đỗ đạt, ông được bổ nhiệm làm Giáo thọ (Đốc học) huyện Kiến Hưng, tỉnh Định Tường, phụ trách việc giáo dục tại địa phương.

Tuy nhiên, cuộc đời của ông đã rẽ sang một hướng khác khi thực dân Pháp xâm lược Việt Nam. Không cam tâm nhìn quê hương rơi vào tay giặc, Thủ khoa Huân đã từ bỏ chốn quan trường, cầm súng khởi nghĩa. Ông được xem là một trong những thủ lĩnh xuất sắc, kiên cường nhất của phong trào kháng chiến chống Pháp tại Nam Bộ ngay từ những ngày đầu Pháp nổ súng. Sự nghiệp của ông gắn liền với tinh thần yêu nước, ý chí kiên cường, và sự hy sinh cao cả vì đại nghĩa dân tộc.

Suốt 15 năm (1860-1875), Thủ khoa Huân đã ba lần khởi nghĩa, ba lần bị bắt. Lần thứ nhất, sau khi cuộc khởi nghĩa thất bại, ông bị bắt và đày sang đảo Réunion (châu Phi). Lần thứ hai, sau khi vượt ngục trở về, ông tiếp tục chiến đấu nhưng lại bị bắt. Dù bị giặc Pháp tra tấn, mua chuộc, dụ dỗ với nhiều mưu chước, ông vẫn kiên quyết không khuất phục, giữ trọn tấm lòng tận trung với nước.

Không chỉ là một nhà lãnh đạo quân sự tài ba, Thủ khoa Huân còn là một nhà thơ yêu nước. Thơ văn của ông mang đậm tình quê hương, đất nước, nêu cao tinh thần chiến đấu chống giặc ngoại xâm. Khi bị giam cầm, hay ngay cả khi bị lưu đày, những vần thơ của ông vẫn thể hiện ý chí quật cường, lòng yêu nước thiết tha và tinh thần coi nhẹ cái chết vì đại nghĩa.

Ngày 15/5/1875, do bị kẻ xấu bán đứng, ông bị quân Pháp bắt lần thứ ba tại Chợ Gạo và giam tại Mỹ Tho. Mọi mưu chước chiêu hàng đều không thành công, thực dân Pháp đã quyết định tử hình ông. Ngày 19/5/1875, Thủ khoa Huân đã hy sinh oanh liệt trên dòng sông Bảo Định, khi mới 45 tuổi. Sự hy sinh của ông đã trở thành biểu tượng cao đẹp của tinh thần yêu nước, kiên cường của nhân dân Nam Bộ.

Ghi nhớ công ơn, nhân dân đã lập đền thờ ông tại quê nhà và tại nơi ông bị hành quyết. Mộ và đền thờ của ông, hiện nay tọa lạc tại ấp Hòa Quới, xã Hòa Tịnh, huyện Chợ Gạo, Tiền Giang, đã được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia vào năm 1987. Hàng năm, người dân tổ chức lễ giỗ ông rất trọng thể vào ngày 15/4 (Âm lịch) để tri ân một người anh hùng đã tận hiến cuộc đời cho độc lập dân tộc.

Thủ khoa Nguyễn Hữu Huân mãi mãi là tấm gương sáng ngời về lòng yêu nước, khí phách kiên cường cho thế hệ mai sau noi theo.