NGUYỄN HỮU HUÂN – THỦ KHOA HUÂN VÀ KHÍ PHÁCH NGƯỜI NAM KỲ
Nguyễn Hữu Huân, tức Thủ khoa Huân – nhà nho yêu nước và thủ lĩnh kháng chiến ở Nam Kỳ, kiên trì chống thực dân Pháp cho đến khi hi sinh năm 1875.
Có những con người sinh ra trong thời bình nhưng khi đất nước lâm nguy, họ sẵn sàng từ bỏ cuộc sống yên ổn để đứng lên chống giặc ngoại xâm. Nguyễn Hữu Huân, người được nhân dân gọi kính trọng là Thủ khoa Huân, là một trong những nhà yêu nước tiêu biểu của Nam Kỳ trong thế kỷ XIX.
Ông sinh năm 1811 tại tỉnh Định Tường, nay thuộc tỉnh Tiền Giang. Nhờ chăm chỉ học tập, ông đỗ đầu kỳ thi Hương năm 1847 và được gọi là Thủ khoa Huân. Với con đường khoa cử, ông có thể tiếp tục bước vào chốn quan trường, nhưng biến động của đất nước đã khiến cuộc đời ông rẽ sang một hướng khác.
Năm 1859, thực dân Pháp tấn công Gia Định, mở đầu quá trình xâm lược Nam Kỳ. Trước cảnh quê hương bị chiếm đóng, Nguyễn Hữu Huân tham gia phong trào kháng chiến. Ông tập hợp nghĩa quân, phối hợp với các lực lượng yêu nước và nhiều lần tổ chức chống lại quân Pháp.
Cuộc chiến không hề dễ dàng. Nghĩa quân thiếu thốn vũ khí, phải đối mặt với lực lượng đối phương có ưu thế về trang bị và phương tiện chiến đấu. Nguyễn Hữu Huân nhiều lần bị bắt, bị giam cầm, nhưng vẫn tiếp tục hoạt động sau những lần được thả hoặc tìm cách thoát khỏi sự kiểm soát của địch.
Trong hành trình ấy, ông không chỉ là người cầm quân mà còn là một nhà nho yêu nước, dùng uy tín và kiến thức của mình để tập hợp những người cùng chí hướng. Từ vùng đất này đến vùng đất khác ở Nam Kỳ, phong trào kháng chiến vẫn tiếp tục được duy trì, dù chịu nhiều tổn thất.
Đến năm 1875, Nguyễn Hữu Huân lại rơi vào tay thực dân Pháp. Sau khi bị kết án, ông bị xử tử tại quê nhà vào tháng 7 năm ấy. Cái chết của ông khép lại một cuộc đời nhiều lần đứng dậy sau thất bại, nhưng không thể xóa đi dấu ấn của một người đã kiên trì chống lại cuộc xâm lược.
Ngày nay, khi nhắc đến Thủ khoa Huân, người ta nhớ đến một nhà nho đã lựa chọn con đường đấu tranh thay vì sống yên ổn trong hoàn cảnh đất nước bị ngoại bang chiếm đóng. Cuộc đời ông phản ánh tinh thần bất khuất của nhiều sĩ phu Nam Kỳ, những người đã góp phần giữ gìn ngọn lửa yêu nước trong buổi đầu chống thực dân Pháp.
Lịch sử của một dân tộc không chỉ được tạo nên bởi những chiến thắng cuối cùng. Lịch sử còn được gìn giữ bởi những con người dẫu biết con đường trước mắt đầy hiểm nguy vẫn kiên quyết theo đuổi điều mình tin là đúng.
