NGUYỄN HỮU THÁI – NGƯỜI CẤT TIẾNG NÓI TRONG BUỔI TRƯA 30 THÁNG 4

Có những ngày trong cuộc đời một con người chỉ kéo dài hai mươi bốn giờ nhưng đủ để được nhớ trong hàng chục năm.

Với kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thái, ngày 30 tháng 4 năm 1975 là một ngày như vậy.

Ông sinh năm 1940, quê Đà Nẵng, sau đó vào Sài Gòn học kiến trúc và luật. Trong những năm sinh viên, Nguyễn Hữu Thái tham gia phong trào đấu tranh của học sinh, sinh viên đô thị và từng giữ cương vị Chủ tịch Tổng hội Sinh viên Sài Gòn nhiệm kỳ 1963–1964. Những hoạt động ấy khiến ông nhiều lần bị bắt và giam giữ.

Sài Gòn trong những năm chiến tranh không chỉ có tiếng súng.

Trong thành phố còn có một mặt trận khác.

Đó là những cuộc xuống đường của sinh viên.

Những buổi hội thảo.

Những tuyên bố đòi hòa bình.

Những thanh niên trí thức lựa chọn lên tiếng ngay trong một đô thị đang bị chiến tranh bao phủ.

Nguyễn Hữu Thái thuộc về thế hệ ấy.

Rồi ngày cuối cùng của tháng 4 năm 1975 đến.

Sáng 30 tháng 4, khi tình hình trong thành phố thay đổi rất nhanh, Nguyễn Hữu Thái cùng một số trí thức và sinh viên có mặt tại Dinh Độc Lập. Ông dự định góp phần thúc đẩy việc bàn giao chính quyền diễn ra trong trật tự, tránh thêm đổ máu khi chiến tranh đã đi đến những giờ phút cuối cùng.

Khoảng trưa, đoàn xe tăng của Quân Giải phóng tiến vào Dinh Độc Lập.

Giữa khoảnh khắc ấy, Nguyễn Hữu Thái có mặt tại tiền sảnh.

Khi chiến sĩ Bùi Quang Thận mang cờ tiến vào bên trong Dinh, Nguyễn Hữu Thái cùng những người có mặt đã chỉ đường lên phía trên tòa nhà. Lá cờ giải phóng sau đó tung bay trên nóc Dinh Độc Lập, trở thành một trong những hình ảnh biểu tượng của ngày chiến tranh kết thúc.

Nhưng câu chuyện của Nguyễn Hữu Thái trong ngày ấy chưa dừng lại.

Sau khi chính quyền Sài Gòn tuyên bố đầu hàng, nhóm người có mặt tại Dinh di chuyển tới Đài Phát thanh Sài Gòn.

Ở đó xuất hiện một khó khăn rất đời thường giữa một thời khắc lịch sử: phải làm cho đài phát được chương trình.

Nguyễn Hữu Thái cùng mọi người tìm kỹ thuật viên, tìm phương tiện thu âm, tổ chức ghi lại lời tuyên bố đầu hàng của Dương Văn Minh và lời chấp nhận đầu hàng của phía Quân Giải phóng.

Rồi chính ông trở thành một phát thanh viên trong chương trình đặc biệt ấy.

Qua sóng phát thanh, Nguyễn Hữu Thái đọc lời giới thiệu về sự kiện Sài Gòn được giải phóng. Sau đó, những lời tuyên bố lịch sử được phát đi. Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn cũng có mặt và cùng mọi người cất lên bài hát “Nối vòng tay lớn”.

Một người từng là sinh viên đấu tranh trên đường phố Sài Gòn bỗng trở thành người cất tiếng nói trên làn sóng phát thanh vào đúng ngày chiến tranh kết thúc.

Không có một kịch bản được chuẩn bị từ trước.

Không có phòng thu được sắp đặt cho một chương trình lịch sử.

Mọi việc diễn ra giữa những giờ phút đầy biến động.

Chính sự bất ngờ ấy khiến câu chuyện trở nên đặc biệt.

Nhiều năm sau, Nguyễn Hữu Thái vẫn thường kể lại buổi trưa 30 tháng 4 với những chi tiết rất rõ. Ông viết sách, tham gia tọa đàm, gặp gỡ người trẻ và chia sẻ những gì mình tận mắt chứng kiến. Ở tuổi cao, ký ức về đoàn xe tăng tiến vào Dinh, lá cờ trên nóc tòa nhà và chương trình phát thanh chiều hôm ấy vẫn còn gần như nguyên vẹn.

Lịch sử đôi khi được nhìn qua những mốc lớn.

11 giờ 30 phút.

Dinh Độc Lập.

Xe tăng.

Lá cờ.

Đài phát thanh.

Nhưng khi nghe một nhân chứng kể lại, lịch sử bỗng trở về với những chi tiết rất con người: một chiếc xe chạy vội giữa thành phố, một người lính chưa biết đường lên nóc Dinh, một chiếc máy cassette được mượn để ghi âm, những con người loay hoay tìm cách vận hành máy phát.

Chính những điều nhỏ bé ấy khiến ngày 30 tháng 4 không chỉ nằm trong sách giáo khoa.

Nó từng là một ngày có thật.

Có những con người đã đứng ở đó.

Đã nhìn thấy.

Đã nghe thấy.

Và đã trực tiếp góp một phần nhỏ của mình vào thời khắc đất nước bước từ chiến tranh sang hòa bình.

Nguyễn Hữu Thái là một trong những nhân chứng như thế.