Nguyễn Hữu Thận

Đêm mùa đông năm Minh Mạng thứ mười một (1830), vùng đồng bằng Hải Lăng, Quảng Trị chìm trong bóng tối tịch mịch. Sau hơn bảy mươi năm lăn lộn giữa triều đình Tây Sơn rồi lại đến triều Nguyễn, cựu thần Nguyễn Hữu Thận nay đã từ quan, tóc bạc phơ, ẩn mình trong căn nhà nhỏ tại làng Đại Hòa.Ngoài hiên, gió rít qua rặng tre. Trong phòng, ngọn đèn dầu lạc leo loét soi rõ gương mặt hằn sâu những nếp nhăn thời gian của vị cựu Thượng thư Bộ Lại. Tiếng ho khan cắt đôi không gian yên ắng. Người nhà mấy lần vào khuyên ông đi ngủ, nhưng ông chỉ xua tay, mắt vẫn dán chặt vào những trang giấy ố vàng đầy những con số và hình vẽ chòm sao.Ông đang chạy đua với thời gian để hoàn thiện bộ sách toán pháp và lịch pháp của đời mình. Bản thảo này là xương máu, là những đêm thức trắng quan sát thiên tượng từ thời Khâm Thiên Giám. Với ông, làm toán, làm lịch không phải để thăng quan tiến chức, mà là để người nông dân quê ông biết khi nào mưa thuận gió hòa để tra hạt, biết khi nào giông bão để trú ẩn.Nguyễn Hữu Thận đặt cây bút lông xuống, ngước mắt nhìn qua ô cửa sổ nhỏ hướng về phía bầu trời đêm. Ông khẽ mỉm cười. Bản lịch pháp cuối cùng đã tính xong. Ngày mai, người dân Đại Hòa sẽ lại thấy một ông già mộc mạc bước ra đồng, không còn xiêm y cân đai của quan Thượng thư, chỉ còn một người con của đất Quảng Trị đã dâng trọn vẹn trí tuệ cho cuộc đời.