Nguyễn Khắc Cần

Năm 1912, Nguyễn Khắc Cần và Phạm Văn Tráng nhận nhiệm vụ đem tạc đạn về nước để trừng trị mấy tên Việt gian là sai cho thực dân Pháp nhằm gây tiêng vang “kêu gọi hồn nước”. Phạm Văn Tráng đã dùng tạc đạn diệt tên Tuần phủ Thái Bình là Nguyễn Duy Hàn, ngày 12-4-1913. Vài tuần sau, ngày 26-4-1913, tạc đạn được ném vào khách sạn Hà Nội (ngày nay là góc phố Tràng Tiền và Nguyễn Khắc Cần), giết chết hai sĩ quan Pháp là Mongrand và Chapuis. Sau vụ ném tạc đạn, Nguyễn Khắc Cần đã bị bắt và đưa ra xét xử tại tòa đề hình. Tuy không phải là người trực tiếp ném tạc đạn, nhưng Nguyễn Khắc Cần vẫn đứng ra tự nhận mình gây ra vụ nổ. Hành động này của ông giúp cho Hán Minh Nguyễn Văn Túy- người trực tiếp ném tạc đạn thoát án tử hình. Ngày 24-9-1913, Nguyễn Khắc Cần cùng với 6 người khác đã bị xử chém ngay trước cửa nhà tù Hỏa Lò.

Ghi nhận công lao của Nguyễn Khắc Cần đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, hiện nay trên cả nước có 2 thành phố lớn có đường phố mang tên ông, đó là: phố Nguyễn Khắc Cần (thuộc phường Tràng Tiền và phường Phan Chu Trinh, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội- nơi ông đã thực hiện vụ ném tạc đạn) và đường Nguyễn Khắc Cần (thuộc phường Nại Hiên Đông, quận Sơn Trân, Đà Nẵng).

Trong tấm bảng vàng tại Khu di tích lịch sử quốc gia Nhà tù Hỏa Lò (Hà Nội), ghi danh các anh hùng liệt sĩ, chí sĩ yêu nước, nhà hoạt động cách mạng nổi tiếng từng bị thực dân Pháp giam giữ, trong đó tên tuổi Nguyễn Khắc Cần được ghi trang trọng tại Bảng vàng số 1, số thứ tự 13, cùng với các tên tuổi lớn của cách mạng dân tộc. Cuộc bạo động ném bom tạc đạn Khách sạn Hà Nội và tên tuổi Nguyễn Khắc Cần được coi như một tiếng chuông thức tỉnh hồn nước, sự kiện lớn đầu thế kỷ XX, kêu gọi đồng bào đứng dậy đấu tranh chống lại kiếp nô lệ lầm than:

“Tin như vàng đá lòng không chết

Thơm nhuộm non sông máu đã sôi

Khí mạnh làm cho thù mất vía

Cầu vồng muôn thuở mặt trời soi”