Nguyễn Khắc Nhu - Dấn thân từ những ngày đầu cách mạng

Có những con người mà chỉ cần đặt năm sinh bên cạnh những mốc lớn của đất nước, ta đã thấy cuộc đời họ gần như hòa vào lịch sử. Nguyễn Khắc Nhu là một người như thế. Sinh năm 1882, quê ở Yên Dũng, Bắc Giang, Nguyễn Khắc Nhu bước vào tuổi trưởng thành giữa những năm tháng mà lựa chọn cá nhân thường gắn chặt với vận mệnh của dân tộc.

Điều khiến tên tuổi Nguyễn Khắc Nhu được nhớ đến nằm ở một dấu ấn rất cụ thể. Chiến tranh đã thử thách con người bằng những lựa chọn khắc nghiệt. Với Nguyễn Khắc Nhu, lựa chọn ấy là dấn thân và làm tròn trách nhiệm với đất nước. Nguyễn Khắc Nhu là nhà hoạt động chống thực dân. Tham gia phong trào Việt Nam Quốc dân đảng và khởi nghĩa Yên Bái.

Để hiểu vì sao dấu ấn ấy đáng nhớ, cần hình dung môi trường mà những người trong cuộc đã sống và chiến đấu. Những năm đầu của phong trào cách mạng là thời kỳ thiếu thốn cả về phương tiện lẫn kinh nghiệm tổ chức. Cán bộ phải đi lại bí mật, sử dụng cơ sở quần chúng làm nơi liên lạc, truyền đạt chủ trương bằng những hình thức đơn giản và luôn đối mặt nguy cơ bị theo dõi. Chính trong môi trường ấy, bản lĩnh được thể hiện trước hết bằng sự bền bỉ: giữ được tổ chức sau những đợt khủng bố, bảo vệ đồng đội, không để phong trào bị đứt mạch và tiếp tục gây dựng lực lượng từ những nhóm nhỏ ban đầu. Hoạt động cách mạng thời kỳ đầu không có điều kiện tổ chức công khai. Việc xây dựng cơ sở, liên lạc, truyền tài liệu và vận động quần chúng thường diễn ra trong bí mật; chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể dẫn đến việc cả mạng lưới bị phát hiện. Vì vậy, đóng góp của một cán bộ giai đoạn này không chỉ nằm ở những sự kiện lớn được ghi trong sử sách, mà còn ở khả năng kiên trì giữ mối liên hệ giữa tổ chức với quần chúng, duy trì niềm tin khi phong trào bị đàn áp và chuẩn bị lực lượng cho những bước phát triển tiếp theo.

Nhìn lại hành trình của Nguyễn Khắc Nhu, ta hiểu rằng một phong trào lớn luôn bắt đầu từ những con người cụ thể: người gây dựng cơ sở, người giữ liên lạc, người vận động quần chúng, người chấp nhận hiểm nguy để tổ chức không bị đứt mạch. Lịch sử vì thế không xa xôi; nó được làm nên từ những lựa chọn rất thật của từng con người. Cuộc đời Nguyễn Khắc Nhu khép lại vào năm 1930; nhưng dấu ấn của một đời người không dừng lại ở mốc thời gian ấy. Nó còn ở ký ức, ở những trang sử và ở cách các thế hệ sau tiếp tục kể lại câu chuyện bằng sự biết ơn và chính xác.