NGUYỄN KHOA ĐIỀM - KHÁT VỌNG ĐỔI MỚI VÀ SỰ TRẦM TĨNH CỦA "CÕI LẶNG"
Sau năm 1975, với những trọng trách lớn trong bộ máy lãnh đạo đất nước, thời gian dành cho thơ của Nguyễn Khoa Điềm trở nên ít ỏi. Nhưng ngọn lửa thi ca trong ông chưa bao giờ tắt. Năm 1986, ông cho ra mắt tập Ngôi nhà có ngọn lửa ấm và đặc biệt, sau khi nghỉ hưu, ông đã trở lại đầy mạnh mẽ với tập Cõi lặng (2007).
Nếu thơ thời chiến của ông sục sôi khát vọng và hướng ngoại, thì thơ thời bình, nhất là trong Cõi lặng, lại quay về với chiều sâu nội tâm, với những suy tư, trăn trở về thời cuộc, nhân tình thế thái. Ông chiêm nghiệm về sự đổi thay của xã hội, về những mặt trái của cuộc sống hiện đại, về sự cô đơn và khát khao hòa hợp với thiên nhiên. Giọng thơ trầm tĩnh hơn, triết luận hơn, nhưng vẫn giữ được vẻ điềm đạm, sâu lắng đặc trưng.
Bài thơ Nói với các nhà văn quá cố là một minh chứng cho tầm suy tưởng mới: “Giấy phải làm ra chữ/ Kẻ đến sau lại phải vun trồng/ Cho đến chết với từng hạt, từng hạt”. Ông ví công việc của người cầm bút như người cày ruộng, phải lao tâm khổ tứ, vun trồng từng “hạt chữ” trên thửa ruộng ngôn ngữ nhiều khi “mất mùa”. Đó là một sự tự ý thức nghề nghiệp sâu sắc và đầy trách nhiệm.
