Nguyễn Khoa Diệu Hồng - cô gái Huế diễn thuyết trước Nhà hát Lớn Hà Nội
Chiều ngày 17/8/1945, ta đã biến cuộc mít tinh của Tổng hội viên chức (do chính quyền bù nhìn tổ chức) tại Quảng trường Nhà hát lớn thành phố Hà Nội thành cuộc mít tinh của quần chúng ủng hộ Việt Minh. Trong số những người tham gia diễn thuyết tại cuộc mít tinh có bà Nguyễn Khoa Diệu Hồng, đội viên Đội Tuyên truyền xung phong của Đảng Dân chủ.
Nguyễn Khoa Diệu Hồng - cô gái Huế diễn thuyết trước Nhà hát Lớn Hà Nội
Chiều ngày 17/8/1945, ta đã biến cuộc mít tinh của Tổng hội viên chức (do chính quyền bù nhìn tổ chức) tại Quảng trường Nhà hát lớn thành phố Hà Nội thành cuộc mít tinh của quần chúng ủng hộ Việt Minh. Trong số những người tham gia diễn thuyết tại cuộc mít tinh có bà Nguyễn Khoa Diệu Hồng, đội viên Đội Tuyên truyền xung phong của Đảng Dân chủ.
Bà Nguyễn Khoa Diệu Hồng (1914 - 2003) sinh tại làng An Cựu (Thành phố Huế) trong một gia đình quan lại có truyền thống yêu nước. Bà là Đại biểu Quốc hội khóa II và III, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa III (1964 - 1971), Chủ tịch Hội LHPN Hà Nội từ 1954 - 1978.
Sinh thời, nhà văn Nguyệt Tú kể: "Tiếng nói của chị Nguyễn Khoa Diệu Hồng đầy khí phách cất lên giữa Quảng trường Nhà hát Lớn trong lòng Thủ đô Hà Nội chiều ngày 17/8/1945 vẫn còn ghi sâu vào trí nhớ mọi người. Đây là một trong những hành động mở màn quan trọng cho việc biến cuộc mít tinh do Tổng hội công chức thuộc Chính phủ Trần Trọng Kim tổ chức thành một cuộc tuần hành biểu dương lực lượng của quần chúng cách mạng trên các đường phố Thủ đô… Trên diễn đàn chiều hôm ấy có hai người lần lượt diễn thuyết: Chị Từ Trang và chị Nguyễn Khoa Diệu Hồng. Chị Từ Trang là một thiếu nữ Thủ đô, còn chị Diệu Hồng thì ít ai biết. Người con gái Huế ấy là con một quan thượng thư trong triều đình Huế, sinh ra và lớn lên ở Quảng Nam, sau đó làm cô giáo tiểu học Tam Kỳ, đã kêu gọi cả nước ủng hộ Việt Minh, đứng lên đạp đổ ách thống trị của thực dân Pháp và phát xít Nhật".
Bà Nguyễn Khoa Diệu Hồng đọc lời hiệu triệu của Việt Minh vào chiều 17/8/1945 tại trước cửa Nhà hát Lớn Hà Nội
Qua nguồn tư liệu được chia sẻ từ bà Đặng Minh Chậu về người mẹ kế (bà Diệu Hồng là vợ sau của cựu Phó thủ tướng Đặng Việt Châu, bố đẻ của bà Minh Châu) thì bà Diệu Hồng có thuật lại:
"Chiều ngày 16/8/1945, đồng chí Chu Văn Tích gặp tôi báo cho biết là ngày 17/8/1945 trước Nhà hát Lớn sẽ có cuộc mít tinh của Tổng hội viên chức. Cấp trên quyết định biến cuộc mít tinh ấy thành cuộc mít tinh của Việt Minh. Đồng chí đưa cho tôi một mảnh giấy bằng bàn tay. Tôi đọc xong đề nghị cho chữa vài từ. Đồng chí đồng ý. Tôi nhận nhiệm vụ, trong đầu suy nghĩ: Nhật nó có thể chĩa súng vào bắn mình, mình có thể ngã xuống, nhưng chắc chắn sẽ có đồng chí khác tiếp theo. Mình phải hết sức bình tĩnh đọc cho dõng dạc lời kêu gọi thiêng liêng.
Sáng sớm 17/8, Đội Tuyên truyền xung phong chúng tôi vô cùng xúc động được ngắm lá cờ đỏ sao vàng của Tổ quốc kính yêu. Đồng chí Trần Lâm nhận nhiệm vụ treo cờ. Cả sáng đến trưa ngày 17/8 trời vẫn mưa. Vào khoảng 14 giờ trời tạnh, hửng nắng, tôi mặc áo dài tím, quần trắng, tay cầm ví đi cùng đồng chí Chu Văn Tích đến Nhà hát Lớn.
Đồng bào đã tề tựu đông đúc. Tôi len vào giữa đồng bào qua hàng rào sắt ngôi nhà to bên phải đường Tràng Tiền trước mắt giặc Nhật tiến tới lễ đài. Có một anh đang phát biểu, micro đổ, anh ấy lẩn đi. Tôi bước nhanh đến lễ đài, vội đưa ví cầm tay cho một thanh niên đứng bên cạnh, không quen biết nhưng đinh ninh là người của mình nên tôi cứ giao giữ ví để nhỡ mình ngã trước viên đạn thì vẫn còn trong ví món tiền cụ Lê Tiến Nghiêm, thân sinh chị Lê Tụy Phương, vừa ủng hộ Việt Minh.
Tôi bước lên lễ đài, các anh giữ máy khẩn trương chữa cho vang rõ tiếng. Tôi cất giọng: "Xin đồng bào giữ trật tự".
Cả biển người im phắc, tôi đọc rành rọt lời kêu gọi vắn tắt: "Nhật đã đầu hàng Đồng minh. Thời cơ thuận lợi đã đến, đồng bào hãy ủng hộ Việt Minh đấu tranh giành độc lập cho Tổ quốc".
Tôi vừa dứt lời thì tiếng hô "Ủng hộ Việt Minh" vang lên như sấm rền. Hàng chục lá cờ đỏ sao vàng nổi lên chạy tứ phía, trên gác hai Nhà hát Lớn, đồng chí Trần Lâm đã buông lá cờ đỏ rực cả Nhà hát Lớn. Tôi lẫn vào đồng bào, vô cùng xúc động phấn khởi đã hoàn thành nhiệm vụ".
Bà Nguyễn Khoa Diệu Hồng (bìa phải) trò chuyện cùng chuyên gia quốc tế
Cuộc mít tinh đã biến thành cuộc biểu tình tuần hành trên đường phố Hà Nội, thu hút đông đảo quần chúng tham gia. Và ngày 19/8/1945, dưới sự lãnh đạo của Xứ uỷ Bắc Kỳ và Thành ủy Hà Nội, các tầng lớp nhân dân Hà Nội đã vùng lên cướp chính quyền thắng lợi.
