Nguyễn Khuyến – “Tam nguyên Yên Đổ”

Danh nhân Nguyễn Khuyến có tên thật là Nguyễn Thắng, hiệu là Quế Sơn, tự Miễn Chi. Ông sinh giờ Tý, 15/ 2/ 1835 (tức ngày18 tháng giêng năm Ất Mùi), tại làng Ngòi, xã Hoàng Xá, huyện Ý Yên (Nam Hà), ông mất ngày 5/2/1909.

( nguồn giờ sinh: thptnguyenkhuyen.angiang.edu.vn gioi-thieu tieu-su-nguyen-khuyen)

Cuộc đời: lận đận bao lần, đến năm 34 tuổi, 7 lần thi chỉ một lần đậu Hương năm 1864. Sau đó, ông đổi tên thành Nguyễn Khuyến để tự khích lệ mình cố gắng dùi mài kinh sự.

Mấy câu thơ hay của cụ:

Nghĩ tôi lại gớm cái mình tôi,
Tuổi đã ba mươi kém một thôi...
Bốn khoá Hương thi không đậu cả,
Một mảnh vườn hoang bán sạch rồi.


( nguồn: thptnguyenkhuyen.angiang.edu.vn gioi-thieu tieu-su-nguyen-khuyen) và: (thnguyenkhuyenq12.hcm.edu.vn gioi-thieu tieu-su-nguyen-khuyen)

Cụ Nguyễn Khuyến đỗ đầu cả ba kỳ thi (Tam nguyên) vào các năm: 1864 (Thi Hương - Giải Nguyên) ( vận Cự môn Vượng Khôi Việt Lộc), 1871 (Thi Hội - Hội Nguyên) và 1871 (Thi Đình - Đình Nguyên) ( năm 1871 ở vận Liêm Tham đắc tam hợp Thái Tuế) . Nhờ thành tích này, ông được gọi là Tam nguyên Yên Đổ.

• 1864: Đỗ Giải Nguyên (đầu kỳ thi Hương) tại trường Nam Định.

Khác biệt với đỗ trạng nguyên: Trạng nguyên là danh hiệu cao nhất dành cho người đỗ đầu kỳ thi Đình (còn gọi là Điện thí), là kỳ thi cuối cùng sau Thi hương và Thi Hội , nhằm chọn ra những người tài đức nhất để làm quan trong triều đình phong kiến thì cụ Nguyễn Khuyến đỗ hàng đầu cả 3 kỳ thi: thi Hương, thi Hội, thi Đình.

Cụ Nguyễn Khuyến là 1 trong 2 người trong lịch sử Việt Nam đỗ đầu cả ba kỳ thi Hương, Hội, Đình (Tam Nguyên) thời triều Nguyễn (năm 1871) . Người còn lại là Trần Bích San (1838-1877) là một danh sĩ thời Nguyễn, người làng Vị Xuyên, Nam Định, được tôn xưng là Tam Nguyên Vị Xuyên vì đỗ đầu cả ba kỳ thi Hương (Giải Nguyên), Hội (Hội Nguyên) và Đình (Đình Nguyên) vào các năm 1864-1865, một kỳ tích hiếm có.

Nhưng khác với Trần Bích San (quê ở Vị Xuyên, Nam Định), Cụ Nguyễn Khuyến phải lận đận gần 30 năm trời đèn sách, với 9 khóa lều chõng, đó là một cố gắng phi thường.

( nguồn: thnguyenkhuyenq12.hcm.edu.vn gioi-thieu tieu-su-nguyen-khuyen) và ( Thông tin tổng quan do AI tạo)

Đến năm 1871 ông mới đỗ Hội nguyên và Đình nguyên (Hoàng giáp). Từ đó, Nguyễn Khuyến thường được gọi là Tam Nguyên Yên Đổ .

Năm 1873 , ông được bổ làm Đốc học rồi thăng Án sát tại tỉnh Thanh Hóa. Năm 1877 ông thăng Bố Chính tỉnh Quảng Ngãi. Sang năm sau, ông bị giáng chức và điều về Huế, giữ một chức quan nhỏ với nhiệm vụ toản tu Quốc sử quán

. Nguyễn Khuyến từ quan về Yên Đổ vào mùa thu năm 1884 và qua đời tại đây
Ông có bạn thân tri kỉ là Dương Khuê (1839-1902).

( nguồn: Wikipedia.org).