Nguyễn Kim Đức – người công binh giữ đường qua đèo Pha Đin

Trước khi những trận đánh lớn nổ ra ở lòng chảo Điện Biên Phủ, có một nhiệm vụ âm thầm nhưng đặc biệt quan trọng: giữ thông suốt con đường qua đèo Pha Đin để bộ đội, vũ khí, lương thực và cơ quan chỉ huy tiến vào chiến trường. Trong đội hình công binh làm nhiệm vụ ấy có Nguyễn Kim Đức, cán bộ Tiểu đoàn 106, Trung đoàn Công binh 151, Đại đoàn 351.

Nguyễn Kim Đức sinh năm 1931, quê xã Hát Môn, huyện Phúc Thọ, Hà Nội. Trong thời gian chuẩn bị Chiến dịch Điện Biên Phủ, ông phụ trách bộ phận tham mưu của Tiểu đoàn Công binh 106. Đơn vị được giao bảo đảm giao thông trên tuyến đường đi qua Pha Đin, một trong những đoạn hiểm trở nhất trên đường tiến quân vào Tây Bắc.

Đèo Pha Đin có địa hình cao, dốc, nhiều đoạn cua gấp và vực sâu. Khi phát hiện đây là tuyến vận chuyển quan trọng của quân ta, máy bay Pháp liên tục trinh sát, ném bom nhằm phá đường và cắt đứt tiếp tế. Công binh phải bám sát từng trọng điểm, sửa đường, lấp hố bom và xử lý bom chưa nổ để các đoàn người, xe và pháo tiếp tục di chuyển.

Tiểu đoàn 106 tổ chức đài quan sát chỉ huy cùng Tiểu đội 83 phá bom để theo dõi từng đợt oanh tạc. Các vị trí máy bay đánh phá được đánh dấu trên bản đồ, sau đó thông báo cho Đại đội 52 và Đại đội 54 đang chốt giữ từ đỉnh xuống chân đèo. Cách làm ấy giúp đơn vị nhanh chóng xác định nơi bị tắc, điều lực lượng đến khôi phục đường và hạn chế thời gian vận chuyển bị gián đoạn.

Công việc của bộ đội công binh diễn ra trong điều kiện nguy hiểm thường trực. Sau mỗi trận ném bom, họ phải tiếp cận hiện trường khi máy bay có thể quay lại, kiểm tra bom nổ chậm, dọn đất đá và làm lại nền đường. Ban ngày địch đánh phá, ban đêm các đơn vị tranh thủ sửa chữa. Mục tiêu là giữ cho mạch giao thông không bị cắt đứt lâu.

Một trong những nhiệm vụ Nguyễn Kim Đức luôn nhớ là bảo đảm an toàn cho đoàn của Đại tướng Võ Nguyên Giáp vượt đèo Pha Đin vào Sở chỉ huy chiến dịch. Trước đó, đoàn tiền trạm của Bộ Tổng Tư lệnh do Phó Tổng Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái dẫn đầu đã tới khu vực Thẩm Púa để nghiên cứu chiến trường. Cùng đi còn có Lê Liêm, Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị; Đặng Kim Giang, Phó chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần và một số cố vấn.

Đoàn của Đại tướng phải đi qua tuyến đường đang bị máy bay đối phương theo dõi và đánh phá. Cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 106 theo sát tình hình, tổ chức quan sát, khắc phục các điểm bị bom đánh và bảo đảm đoàn vượt qua Pha Đin an toàn. Nhờ tuyến đường được duy trì, Đại tướng đến Sở chỉ huy đầu tiên tại Thẩm Púa đúng thời gian để nghe báo cáo, nghiên cứu tình hình và chỉ đạo chiến dịch.

Tại Thẩm Púa, sau khi xem xét thực tế và cân nhắc tương quan lực lượng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đưa ra quyết định lịch sử: chuyển phương châm tác chiến từ “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”. Mệnh lệnh kéo pháo ra và tổ chức lại toàn bộ công tác chuẩn bị đặt ra thêm nhiều nhiệm vụ nặng nề cho lực lượng công binh và vận tải.

Con đường qua Pha Đin tiếp tục phải gánh khối lượng người và vật chất rất lớn. Bộ đội công binh vừa bảo đảm cho lực lượng cơ động, vừa duy trì tuyến tiếp tế trong suốt chiến dịch. Mỗi đoạn đường được thông xe góp phần đưa đạn, gạo và trang bị tới mặt trận; mỗi hố bom được lấp kịp thời giúp nhịp tiến quân không bị đứt quãng.

Ngày 7/5/1954, tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ hoàn toàn bị tiêu diệt. Trong chiến thắng ấy có đóng góp của những đơn vị không trực tiếp xuất hiện trong bức ảnh cắm cờ trên nóc hầm chỉ huy: công binh mở đường, phá bom, bắc cầu và bảo vệ các tuyến vận chuyển. Nguyễn Kim Đức là một trong những người đã chứng kiến, tham gia và về sau kể lại phần việc thầm lặng đó.

Sau Chiến dịch Điện Biên Phủ, Nguyễn Kim Đức tiếp tục phục vụ lâu dài trong quân đội. Ông công tác tại Cục Tác chiến, Bộ Tổng Tham mưu và từng giữ chức Phó trưởng phòng Kế hoạch. Khi nghỉ hưu, ông mang quân hàm đại tá.

Trong quá trình công tác, ông được trao tặng Huân chương Quân công hạng Nhì, Huân chương Chiến công hạng Nhất, Huân chương Chiến thắng hạng Ba, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước hạng Nhất cùng nhiều phần thưởng khác. Ông còn được tặng Huy hiệu 65 năm tuổi Đảng.

Đại tá Nguyễn Kim Đức qua đời ngày 3/3/2022, hưởng thọ 91 tuổi. Câu chuyện ông kể về hành trình đưa Đại tướng qua Pha Đin cho thấy một quyết định chiến lược chỉ có thể được thực hiện khi phía sau có hàng nghìn con người giữ vững từng con đường. Những người công binh đã biến tuyến đèo liên tục bị bom đánh thành mạch vận chuyển sống của mặt trận, góp phần tạo điều kiện cho chiến thắng Điện Biên Phủ.