NGUYỄN KIM VANG – “CẬU BÉ THÉP” TRỞ VỀ MIỀN NAM, GỬI LẠI TUỔI THANH XUÂN CHO TỔ QUỐC

ó những con người bước vào lịch sử khi tuổi đời còn rất trẻ.

Họ chưa kịp sống một cuộc đời thật dài.

Chưa kịp nhìn thấy đất nước hoàn toàn thống nhất.

Chưa kịp chứng kiến những đổi thay của quê hương sau chiến tranh.

Nhưng những năm tháng ngắn ngủi ấy lại chứa đựng một tình yêu Tổ quốc đủ lớn để được các thế hệ sau nhắc nhớ mãi.

Nguyễn Kim Vang là một người như thế.

Ông sinh năm 1944 tại Quảng Ngãi, trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Cha ông là Nguyễn Lựu, một cán bộ từng tham gia phong trào cách mạng và lực lượng vũ trang ở miền Trung. Tuổi thơ của Kim Vang gắn với những năm tháng đất nước chiến tranh, khi quê hương miền Nam phải trải qua những biến động lớn.

Năm 1954, sau Hiệp định Genève, Nguyễn Kim Vang theo gia đình tập kết ra miền Bắc khi mới khoảng mười tuổi.

Một cậu bé miền Nam rời quê hương.

Phía trước là một miền đất mới.

Phía sau là gia đình, quê nhà và những ký ức tuổi thơ.

Nhưng điều đặc biệt là trong những năm tháng sống trên miền Bắc, Kim Vang không quên quê hương miền Nam.

Ông cùng những học sinh miền Nam khác được học tập tại trường dành cho con em miền Nam tập kết.

Ở đó, những người trẻ được học văn hóa, được rèn luyện và nuôi dưỡng một niềm tin rằng một ngày nào đó họ sẽ trở về quê hương.

Kim Vang cũng mang trong mình ước nguyện ấy.

Ông từng nói với người thân về mong muốn học tập thật tốt để sau này trở về chiến đấu, góp phần giải phóng miền Nam.

Một trong những kỷ niệm đặc biệt nhất của tuổi trẻ Nguyễn Kim Vang là lần ông được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Ngày 22 tháng 1 năm 1962, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm Hải Phòng, Nguyễn Kim Vang khi ấy đang là Bí thư Đoàn Thanh niên của trường và được cử đứng đầu đoàn học sinh đón Bác.

Cuộc gặp chỉ diễn ra trong một khoảng thời gian ngắn.

Nhưng đối với người thanh niên miền Nam đang sống xa quê hương, đó là một kỷ niệm không thể nào quên.

Bác hỏi thăm việc học tập và đời sống của các cháu học sinh.

Kim Vang đại diện cho các bạn báo cáo với Bác về quyết tâm học tập.

Đằng sau lời nói của một cậu học sinh là một ước mơ rất lớn: được trở về miền Nam.

Được trở về với quê hương.

Được góp sức vào cuộc đấu tranh của đồng bào mình.

Từ một cậu học sinh miền Nam tập kết, Nguyễn Kim Vang dần trưởng thành.

Năm 1963, ông được tuyển chọn vào lực lượng Công an nhân dân vũ trang và được đào tạo tại miền Bắc. Sau quá trình học tập, rèn luyện, ông tiếp tục trưởng thành trong môi trường của lực lượng an ninh.

Những năm tháng rèn luyện ấy chuẩn bị cho ông một nhiệm vụ quan trọng hơn.

Trở về miền Nam.

Năm 1967, Nguyễn Kim Vang tình nguyện lên đường vào chiến trường miền Nam.

Đó là một quyết định mang ý nghĩa đặc biệt.

Bởi miền Nam là nơi ông đã rời đi khi còn là một đứa trẻ.

Nhiều năm sau, ông trở lại nơi ấy với tư cách một người chiến sĩ.

Con đường từ miền Bắc vào Nam kéo dài qua Trường Sơn.

Những ngày hành quân đầy thử thách.

Nhưng phía trước ông là quê hương.

Là nơi ông đã từng sống những năm tháng đầu đời.

Là nơi gia đình và đồng bào vẫn đang chờ đợi ngày đất nước hòa bình.

Sau hơn ba tháng hành quân, Nguyễn Kim Vang vào đến chiến trường Phú Yên.

Tại đây, ông được giao nhiệm vụ làm Chính trị viên Đại đội An ninh vũ trang thuộc Ban An ninh tỉnh Phú Yên.

Công việc của ông không chỉ là chiến đấu.

Đơn vị còn có nhiệm vụ bảo vệ cán bộ, bảo vệ căn cứ, phối hợp với các lực lượng khác và góp phần giữ vững phong trào cách mạng tại địa phương.

Đó là một nhiệm vụ đòi hỏi bản lĩnh và khả năng tổ chức.

Người chỉ huy phải biết giữ vững tinh thần cho đồng đội.

Phải bình tĩnh trước những tình huống khó khăn.

Phải biết bảo vệ cán bộ và nhân dân.

Và phải luôn đặt nhiệm vụ chung lên trên lợi ích cá nhân.

Nguyễn Kim Vang đã trưởng thành trong môi trường ấy.

Những đồng đội từng biết ông gọi ông bằng một cái tên đặc biệt:

“Cậu bé thép.”

Cái tên ấy không phải vì ông lớn tuổi hay có vẻ ngoài đặc biệt.

Nó xuất phát từ sự rắn rỏi và ý chí của một người chiến sĩ tuổi đời còn rất trẻ nhưng luôn thể hiện sự kiên định trước thử thách. Bộ Công an ghi lại rằng ông được chỉ huy đơn vị đánh giá cao về ý chí và tinh thần trong những năm tháng rèn luyện.

Trên chiến trường Phú Yên, Nguyễn Kim Vang cùng đồng đội thực hiện nhiều nhiệm vụ.

Có những lúc lực lượng của ông phải bảo vệ căn cứ trước những cuộc tiến công.

Có những lúc ông cùng đồng đội tổ chức các hoạt động bảo vệ cơ sở cách mạng và vận động quần chúng.

Trong những hoàn cảnh khó khăn, ông luôn cố gắng giữ vững tinh thần của đơn vị.

Có lần, một bộ phận cán bộ cần được đưa ra khỏi khu vực nguy hiểm.

Nguyễn Kim Vang cùng đồng đội tổ chức lực lượng bảo vệ, đồng thời giúp đưa nhiều người dân ra khỏi vùng bị bao vây an toàn.

Những công việc như vậy ít khi được nhắc đến bằng những con số lớn.

Nhưng chính từ những nhiệm vụ âm thầm ấy, người chiến sĩ góp phần bảo vệ phong trào cách mạng và cuộc sống của nhân dân.

Nguyễn Kim Vang còn tham gia nhiều hoạt động xây dựng cơ sở và bảo vệ cán bộ trong những năm chiến tranh.

Ông ngày càng trưởng thành trong vai trò của một người chỉ huy.

Nhưng chiến tranh cũng đặt những người lính trước những thử thách khắc nghiệt.

Năm 1972, khi cuộc chiến vẫn đang diễn ra quyết liệt, Nguyễn Kim Vang tiếp tục thực hiện nhiệm vụ tại Phú Yên.

Ngày 26 tháng 1 năm 1972, trên đường đi làm nhiệm vụ cùng đồng đội tại khu vực thôn Liên Trì, xã Bình Kiến, thị xã Tuy Hòa, ông bị phục kích và hy sinh.

Nguyễn Kim Vang khi ấy mới 28 tuổi.

Hai mươi tám năm.

Một quãng đời tưởng như còn rất dài.

Một người ở tuổi ấy đáng lẽ vẫn còn nhiều dự định phía trước.

Nhưng với Nguyễn Kim Vang, cuộc đời đã dừng lại trên một con đường ở Phú Yên.

Ông không kịp nhìn thấy ngày đất nước thống nhất.

Không kịp trở về Quảng Ngãi trong một đất nước hòa bình.

Không kịp chứng kiến những ngôi trường, những con đường và những thế hệ trẻ lớn lên trong cuộc sống không còn chiến tranh.

Nhưng những gì ông để lại không mất đi.

Sau khi Nguyễn Kim Vang hy sinh, việc xác định nơi an nghỉ của ông gặp nhiều khó khăn.

Trong những năm chiến tranh, phần mộ của ông từng bị xác định nhầm tên.

Mãi đến năm 1983, sau quá trình tìm kiếm và xác minh, ngôi mộ mới được trả lại đúng tên Nguyễn Kim Vang và đưa về Nghĩa trang liệt sĩ huyện Núi Bút, thành phố Quảng Ngãi, quê hương ông.

Đó là một hành trình dài.

Một người đã hy sinh nhưng tên tuổi của ông vẫn được gia đình và đồng đội tìm kiếm.

Bởi với người đã nằm xuống, việc trả lại đúng tên không chỉ là một thủ tục.

Đó là sự trả lại danh tính.

Trả lại quê hương.

Trả lại cho gia đình một phần ký ức đã bị chiến tranh che phủ.

Và cũng là cách để lịch sử gọi đúng tên một người đã dành tuổi trẻ cho đất nước.

Ngày 6 tháng 6 năm 1976, Nguyễn Kim Vang được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vì những thành tích và sự hy sinh trong cuộc kháng chiến.

Danh hiệu ấy đến sau ngày ông hy sinh.

Nhưng nó không làm thay đổi con người Nguyễn Kim Vang.

Ông vẫn là người thanh niên từng rời quê hương khi còn nhỏ.

Vẫn là cậu học sinh miền Nam từng đứng trong hàng ngũ đón Bác Hồ.

Vẫn là người chiến sĩ đã tình nguyện trở lại miền Nam.

Và vẫn là người chỉ huy trẻ đã dành những năm tháng đẹp nhất của đời mình cho nhiệm vụ.

Ngày nay, tên Nguyễn Kim Vang vẫn được đặt cho nhiều ngôi trường và được nhắc lại trong các hoạt động giáo dục truyền thống.

Đó là một điều có ý nghĩa đặc biệt.

Bởi một người lính đã hy sinh trên chiến trường lại tiếp tục hiện diện trong những nơi dành cho trẻ em học tập.

Tên ông bước từ chiến trường vào lớp học.

Từ những năm tháng chiến tranh đến những thế hệ sinh ra trong hòa bình.

Một cái tên trên cổng trường có thể khiến một học sinh tò mò:

“Nguyễn Kim Vang là ai?”

Và từ câu hỏi ấy, một câu chuyện lịch sử bắt đầu được kể.

Một cậu bé miền Nam tập kết ra Bắc.

Một lần gặp Bác Hồ.

Một lời hứa trở về quê hương.

Một người thanh niên tình nguyện vào Nam.

Một người chiến sĩ làm nhiệm vụ tại Phú Yên.

Một cuộc đời kết thúc ở tuổi 28.

Và một cái tên ở lại với quê hương.

Năm 2022, gia đình ông đã trao tặng Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam một số hiện vật, tài liệu gắn với quá trình hoạt động cách mạng của Nguyễn Kim Vang, trong đó có đôi lư hương đồng được lưu giữ như những kỷ vật đặc biệt.

Những hiện vật ấy không chỉ là đồ vật.

Chúng là những mảnh ký ức.

Một cuộc đời đã đi qua.

Một gia đình đã mất đi người thân.

Một thế hệ đồng đội đã chia xa.

Và một đất nước đã trải qua chiến tranh để có được ngày hôm nay.

Có lẽ điều xúc động nhất trong câu chuyện Nguyễn Kim Vang không phải là những danh hiệu được trao sau này.

Đó là hình ảnh một người con miền Nam khi còn nhỏ phải rời quê hương, rồi nhiều năm sau trở về bằng một con đường hoàn toàn khác.

Ngày ra Bắc, ông là một cậu bé.

Ngày trở lại miền Nam, ông là một người chiến sĩ.

Quê hương vẫn ở đó.

Nhưng con người đã thay đổi.

Cậu bé ngày nào đã trưởng thành.

Mang theo kiến thức.

Mang theo lý tưởng.

Mang theo ký ức về quê nhà.

Và mang theo lời hứa của tuổi trẻ.

Có những lời hứa không cần nói nhiều lần.

Chỉ cần một lần thực hiện bằng cả cuộc đời.

Nguyễn Kim Vang đã thực hiện lời hứa trở về quê hương bằng chính những năm tháng tuổi trẻ của mình.

Ông trở về để chiến đấu.

Để bảo vệ đồng đội.

Để bảo vệ cán bộ.

Để bảo vệ cơ sở cách mạng.

Và cuối cùng, ông nằm lại trên mảnh đất Phú Yên khi đất nước vẫn còn chiến tranh.

Nhìn lại cuộc đời ấy, chúng ta càng hiểu rằng tuổi trẻ không chỉ được đo bằng số năm đã sống.

Tuổi trẻ còn được đo bằng những điều một con người đã lựa chọn để cống hiến.

Nguyễn Kim Vang chỉ sống 28 năm.

Nhưng câu chuyện của ông đã vượt qua 28 năm ấy.

Bởi sau khi một người ngã xuống, điều quan trọng là những giá trị mà người ấy để lại có tiếp tục được nhớ đến hay không.

Với Nguyễn Kim Vang, câu trả lời là có.

Tên ông vẫn được nhắc đến.

Những kỷ vật của ông vẫn được lưu giữ.

Những ngôi trường mang tên ông vẫn có học sinh đến học mỗi ngày.

Những câu chuyện về ông vẫn được kể cho thế hệ trẻ.

Và quê hương vẫn nhớ một người con đã trở về từ miền Bắc để rồi mãi mãi nằm lại trên chiến trường miền Nam.

Lịch sử đôi khi không chỉ được viết bằng những sự kiện lớn.

Lịch sử còn được viết bằng cuộc đời của từng con người.

Một người.

Một gia đình.

Một quê hương.

Một thế hệ.

Nguyễn Kim Vang là một phần của thế hệ đã đi qua những năm tháng khó khăn nhất của đất nước.

Thế hệ ấy đã lớn lên trong chiến tranh và dành tuổi trẻ cho một ngày mà họ tin chắc sẽ đến: ngày đất nước hòa bình, thống nhất.

Nguyễn Kim Vang không sống đến ngày ấy.

Nhưng chính những người như ông đã góp phần làm nên ngày ấy.

Vì vậy, khi nhìn vào một ngôi trường mang tên Nguyễn Kim Vang, chúng ta không chỉ nhìn thấy một cái tên.

Chúng ta nhìn thấy một câu chuyện.

Câu chuyện về một cậu bé miền Nam.

Câu chuyện về một người thanh niên.

Câu chuyện về một người chiến sĩ.

Và câu chuyện về một tuổi trẻ đã chọn Tổ quốc làm nơi gửi gắm những năm tháng đẹp nhất của đời mình.

Nguyễn Kim Vang ra đi khi tuổi đời mới 28, nhưng câu chuyện của ông chưa bao giờ khép lại. Từ một cậu bé miền Nam tập kết ra Bắc đến người chiến sĩ trở về chiến trường Phú Yên, cuộc đời ông là một hành trình của lòng trung thành với quê hương và lý tưởng. Ông không kịp nhìn thấy ngày đất nước thống nhất, nhưng tên tuổi ông vẫn ở lại trong những ngôi trường, những kỷ vật, những trang sử và trong ký ức của các thế hệ. Có những người chỉ sống một phần đời của mình, nhưng bằng những gì họ đã trao đi, họ để lại một dấu ấn dài hơn cả một đời người. Nguyễn Kim Vang là một người như thế.