Nguyễn Lương Hà – Từ người lính thông tin đến hành trình đưa đồng đội trở về

Có những người lính trở về sau chiến tranh và mong muốn lớn nhất là được sống một cuộc đời bình yên bên gia đình. Nhưng cũng có những người, dù chiến tranh đã lùi xa hàng chục năm, vẫn không thể thôi nghĩ về những đồng đội đã nằm lại nơi chiến trường. Cựu chiến binh Nguyễn Lương Hà, quê ở Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh, là một người như thế. Từ một người lính thông tin từng trực tiếp chiến đấu trên chiến trường Campuchia, ông tiếp tục mang nghĩa tình đồng đội đi qua những năm tháng hòa bình bằng một hành trình lặng lẽ: tìm kiếm, hoàn thiện hồ sơ và đưa hài cốt liệt sĩ trở về quê hương.

Ông Nguyễn Lương Hà sinh năm 1959. Năm 1977, khi vừa tròn 18 tuổi, ông gác lại giảng đường đại học, lên đường nhập ngũ theo tiếng gọi của Tổ quốc. Ông được biên chế vào Trung đoàn 18, Sư đoàn 325, đóng quân tại Quảng Trị. Đó là những năm đất nước vừa bước ra khỏi cuộc chiến tranh chống Mỹ, nhưng người lính Việt Nam vẫn phải tiếp tục đối mặt với những nhiệm vụ mới, trong đó có cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam và thực hiện nghĩa vụ quốc tế tại Campuchia.

Tháng 3 năm 1978, ông Nguyễn Lương Hà tham gia chiến đấu tại chiến trường Campuchia với nhiệm vụ của một người lính thông tin. Công việc của ông là đưa những thông tin mật từ tiểu đoàn tới đại đội và ngược lại. Giữa chiến trường, một thông tin truyền chậm hoặc sai lệch có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của cả đơn vị. Vì vậy, người lính đưa tin không chỉ cần sự chính xác mà còn phải có bản lĩnh, sự gan dạ và khả năng đối mặt với hiểm nguy. Ông Hà kể rằng, dù nhiệm vụ chính là đưa tin, ông vẫn trực tiếp cầm súng chiến đấu với địch. Mỗi bước đi trên chiến trường đều phải hết sức thận trọng.

Những năm tháng ấy đã để lại trong ông nhiều ký ức không thể quên. Đau đớn nhất là vào giáp Tết năm 1979, khi ông vừa nhận tin mẹ qua đời thì đơn vị nhận lệnh lên đường chiến đấu. Ông được ưu tiên ở lại chịu tang mẹ, nhưng người lính trẻ đã báo cáo với thủ trưởng và xin tiếp tục ra tiền tuyến cùng đồng đội. Quyết định ấy có lẽ là một trong những khoảnh khắc khó khăn nhất trong cuộc đời ông: một bên là người mẹ vừa mất, một bên là nhiệm vụ và những người đồng đội đang ở nơi chiến trường. Cuối cùng, ông chọn trở lại đơn vị.

Hơn hai năm thực hiện nghĩa vụ quốc tế, tháng 8 năm 1980, Nguyễn Lương Hà là một trong những người lính tiêu biểu được cử đi học tại Học viện Phòng không - Không quân. Sau hơn ba năm học tập, ông tốt nghiệp loại ưu, được phong quân hàm Trung úy và trở thành giáo viên trợ giảng tại Trường Tập huấn Cán bộ ở huyện Đông Anh, Hà Nội. Năm 1985, ông chuyển về Trung đoàn 263, Sư đoàn 367, tại Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh, đảm nhận nhiệm vụ chỉ huy tên lửa. Sau một thời gian công tác, những vết thương do chiến tranh để lại tái phát khiến ông được chuyển ngành về công tác tại huyện Nhơn Trạch, tỉnh Đồng Nai. Trước khi nghỉ hưu, ông giữ chức Phó Chủ tịch Hội Cựu chiến binh huyện Nhơn Trạch.

Chiến tranh đã đi qua nhưng không hoàn toàn rời khỏi cơ thể người lính. Ông Nguyễn Lương Hà được công nhận là thương binh hạng 4/4, với tỷ lệ tổn thương sức khỏe 31%. Những năm tháng chiến đấu của ông cũng được Nhà nước ghi nhận bằng Huân chương Chiến công hạng Ba, Huân chương Chiến sĩ vẻ vang hạng Ba, Huân chương Chiến sĩ vẻ vang hạng Nhì và Kỷ niệm chương Quân tình nguyện Campuchia.

Nhưng có lẽ những phần thưởng ấy chưa phải điều khiến câu chuyện về Nguyễn Lương Hà trở nên đặc biệt. Điều đáng quý hơn nằm ở những gì ông làm sau khi rời quân ngũ.

Năm 2020, ông trở về quê hương Cẩm Xuyên và bắt đầu kết nối những người đồng đội cùng nhập ngũ năm 1977. Ông đứng ra thành lập Hội Lính nhập ngũ năm 1977 tại Hà Tĩnh, trở thành trưởng ban liên lạc của hội. Mục đích của những người lính năm xưa không chỉ là gặp lại nhau sau nhiều năm xa cách, mà còn hỗ trợ những đồng đội khó khăn, giúp đỡ gia đình liệt sĩ và tìm kiếm thông tin về những người đã hy sinh.

Đằng sau hành trình ấy là một nỗi trăn trở rất sâu sắc. Ông Hà hiểu rằng mình may mắn hơn nhiều đồng đội đã không thể trở về. Ông còn sống, có gia đình, có mái ấm và được hưởng cuộc sống hòa bình, trong khi nhiều người lính năm xưa vẫn nằm lại tại những nghĩa trang xa quê, có gia đình chưa đủ điều kiện đưa họ trở về.

Từ suy nghĩ ấy, ông bắt đầu hành trình tìm kiếm và đưa hài cốt liệt sĩ về quê. Công việc không đơn giản là một chuyến đi. Đó là quá trình lần tìm thông tin, đối chiếu hồ sơ, xác minh quê quán, năm sinh, đơn vị và những dữ liệu liên quan đến người đã hy sinh. Có những trường hợp thông tin trên bia mộ không hoàn toàn trùng khớp với giấy báo tử hoặc tài liệu lưu trữ, đòi hỏi người đi tìm phải kiên trì làm việc với nhiều cơ quan và gia đình.

Trong khoảng sáu năm thực hiện công việc này, ông Nguyễn Lương Hà đã cùng các gia đình liệt sĩ làm việc với cơ quan chức năng, hoàn thiện hồ sơ và trực tiếp đưa 4 hài cốt liệt sĩ trở về quê hương Hà Tĩnh theo nguyện vọng của thân nhân. Con số 4 có thể không lớn nếu đặt cạnh hàng nghìn, hàng vạn người đã hy sinh trong chiến tranh, nhưng phía sau mỗi hài cốt là một gia đình đã chờ đợi hàng chục năm, là một người mẹ, người cha, người vợ, người anh hoặc người em mong một ngày được đón người thân trở về.

Điều đặc biệt là trong những chuyến đi ấy, ông thường tự sử dụng chiếc ô tô của gia đình để đưa hài cốt liệt sĩ về quê và không nhận chi phí từ thân nhân. Với ông, đó không đơn thuần là một hoạt động thiện nguyện. Đó là việc một người còn sống làm cho những người đồng đội đã nằm xuống.

Nghĩa tình ấy không bắt đầu từ năm 2020. Từ năm 1986, khi còn công tác tại Nhơn Trạch, ông đã thành lập Câu lạc bộ Hướng Thiện với 20 thành viên ban đầu. Sau nhiều năm, câu lạc bộ phát triển lên hơn 200 thành viên, trao hàng nghìn suất quà cho thương binh, bệnh binh và xây dựng 25 căn nhà kiên cố cho những đồng đội có hoàn cảnh khó khăn. Gia đình ông cũng dành một phần thu nhập để duy trì hoạt động thiện nguyện, mỗi năm ông trích khoảng 50–100 triệu đồng hỗ trợ câu lạc bộ.

Nếu năm 1978, Nguyễn Lương Hà là người lính thông tin mang những mệnh lệnh qua chiến trường trong tiếng súng, thì nhiều năm sau, ông lại trở thành người mang những người đồng đội đã hy sinh trở về với gia đình. Một công việc trước đây giúp đồng đội chiến đấu; một công việc hôm nay giúp đồng đội được trở về. Hai hành trình cách nhau hàng chục năm nhưng cùng bắt nguồn từ một điều: trách nhiệm và nghĩa tình.

Ở tuổi ngoài 60, ông vẫn tự lái xe đi qua nhiều tỉnh, thành, đến những nghĩa trang nơi đồng đội đang nằm lại, tìm kiếm thông tin và hoàn thiện hồ sơ để đưa họ về quê. Những chuyến đi ấy có thể dài hàng trăm, thậm chí hàng nghìn cây số, nhưng với ông, đó là việc mình còn có thể làm cho những người đã từng sát cánh bên mình.

Câu chuyện của Nguyễn Lương Hà vì thế không chỉ là câu chuyện của một cựu chiến binh. Đó còn là câu chuyện về cách một người lính tiếp tục sống với lời hứa của tình đồng đội ngay cả khi chiến tranh đã kết thúc. Những người đã hy sinh không thể tự trở về, nhưng những người còn sống có thể giúp họ trở về với quê hương, với gia đình và với nơi mà họ thuộc về.

Có thể rồi sẽ đến một ngày người lính năm xưa không còn đủ sức để tiếp tục những chuyến đi. Nhưng điều ông đang làm sẽ không mất đi. Bởi mỗi hài cốt được đưa về là một gia đình được khép lại một phần nỗi đau; mỗi câu chuyện được tìm thấy là một mảnh ký ức được trả lại cho lịch sử.

Nguyễn Lương Hà từng đi qua chiến tranh bằng những bước chân của người lính thông tin. Ông trở về với những vết thương trên cơ thể và những ký ức về đồng đội. Nhưng thay vì để những ký ức ấy chìm vào quá khứ, ông biến chúng thành hành động. Hành trình của ông là một lời nhắc nhở giản dị mà sâu sắc: chiến tranh có thể kết thúc trên chiến trường, nhưng nghĩa tình với những người đã hy sinh thì không bao giờ kết thúc.

Và có lẽ, đó chính là cách đẹp nhất để một người lính tiếp tục phụng sự Tổ quốc trong thời bình: không quên những người đã nằm xuống, không bỏ lại đồng đội phía sau và làm tất cả những gì có thể để đưa họ trở về với quê hương.

Một người lính trở về từ chiến trường. Một người đồng đội không quên người đã nằm lại. Và một hành trình lặng lẽ để những người đã hy sinh được trở về nhà.