Nguyễn Lựu – người con Nghĩa Hành, vị Tiểu đoàn trưởng của Tiểu đoàn 59

Nguyễn Lựu bước vào con đường cách mạng khi đất nước vừa giành được chính quyền. Nhưng nền độc lập non trẻ nhanh chóng phải đối mặt với cuộc chiến tranh mới. Ở miền Trung, lực lượng vũ trang cách mạng còn nhiều thiếu thốn, từ vũ khí, quân số đến kinh nghiệm tác chiến. Trong hoàn cảnh ấy, những người chỉ huy như Nguyễn Lựu vừa phải chiến đấu, vừa phải xây dựng đơn vị, huấn luyện bộ đội và tổ chức lực lượng.

Năm 1950, Tiểu đoàn 59 được thành lập tại Tam Kỳ. Nguyễn Lựu được giao giữ cương vị Tiểu đoàn trưởng, và ông đảm nhiệm vị trí này từ năm 1950 đến năm 1954. Đây là giai đoạn quyết định của cuộc kháng chiến chống Pháp. Một tiểu đoàn chủ lực không chỉ cần lòng dũng cảm mà còn cần một người chỉ huy có khả năng tổ chức lực lượng, lựa chọn cách đánh và giữ vững tinh thần chiến đấu của bộ đội.

Dưới sự chỉ huy của Nguyễn Lựu, Tiểu đoàn 59 tham gia nhiều trận đánh trên chiến trường Khu 5 và lập nhiều chiến công. Các nguồn tư liệu về đơn vị đánh giá ông là một người chỉ huy tài năng, giỏi quân sự, nhạy bén về chính trị, hết lòng vì nhân dân và được đồng đội kính trọng.

Nhưng phía sau những dòng ghi chép khô khan về một vị tiểu đoàn trưởng là hình ảnh của một người con Quảng Ngãi đã dành phần lớn tuổi trẻ cho chiến trường. Từ Nghĩa Hành, Nguyễn Lựu đi vào cuộc kháng chiến và rồi gắn bó với những người lính Tiểu đoàn 59 trong những năm tháng gian khổ nhất. Với người lính, người chỉ huy không chỉ là người ra mệnh lệnh. Ông phải là người cùng chịu đói rét, cùng hành quân, cùng đối mặt với hiểm nguy và quan trọng nhất là phải tạo được niềm tin để bộ đội bước vào trận đánh.

Tiểu đoàn 59 đã được Bộ Quốc phòng trao tặng nhiều phần thưởng cao quý trong quá trình chiến đấu, trong đó có Huân chương Quân công hạng Ba năm 1951, Huân chương Chiến công hạng Nhất năm 1953 và nhiều phần thưởng khác. Những phần thưởng ấy là kết quả của sự chiến đấu, hy sinh của cả tập thể cán bộ, chiến sĩ, trong đó Nguyễn Lựu giữ vai trò người chỉ huy đơn vị trong suốt giai đoạn 1950–1954.

Điều đặc biệt trong câu chuyện của Nguyễn Lựu là ông đã sống qua chiến tranh rất lâu sau khi Tiểu đoàn 59 hoàn thành sứ mệnh của mình. Ông mất năm 2005, thọ 92 tuổi. Nhưng danh hiệu cao quý nhất dành cho ông lại đến gần hai thập niên sau ngày ông qua đời.

Ngày 30 tháng 9 năm 2024, Chủ tịch nước ký Quyết định số 959/QĐ-CTN, truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho Nguyễn Lựu cùng hai liệt sĩ của Tiểu đoàn 59 là Nguyễn Bá Dương và Trần Xưng, đồng thời phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND cho Tiểu đoàn 59.

Đến ngày 19 tháng 10 năm 2024, tại lễ đón nhận danh hiệu, câu chuyện về người Tiểu đoàn trưởng quê Nghĩa Hành được nhắc lại trước đồng đội và thân nhân của những người đã chiến đấu trong Tiểu đoàn 59.

Đây là một chi tiết rất đáng nhớ: Nguyễn Lựu không phải người được truy tặng danh hiệu Anh hùng ngay sau chiến tranh. Ông được Nhà nước truy tặng vào năm 2024, hơn nửa thế kỷ sau khi cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc.

Thời gian có thể làm những người từng chiến đấu năm xưa dần khuất khỏi ký ức đời thường. Nhưng lịch sử đôi khi cần rất nhiều năm để tìm lại đầy đủ tên tuổi của những người đã cống hiến. Với Nguyễn Lựu, danh hiệu Anh hùng năm 2024 chính là sự ghi nhận muộn nhưng trang trọng đối với một người con Quảng Ngãi đã dành những năm tháng quyết định của cuộc đời cho cuộc kháng chiến.

Từ Hành Đức, Nghĩa Hành, ông bước vào cách mạng năm 1945. Năm 1950, ông trở thành Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 59. Bốn năm sau, cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc. Những người lính trở về, người tiếp tục công tác, người trở về quê hương, người nằm lại trên chiến trường. Nguyễn Lựu tiếp tục sống và mang theo ký ức của cả một thế hệ.

Có lẽ ông hiểu rõ hơn ai hết rằng một chiến thắng không bao giờ chỉ thuộc về một người. Đằng sau một trận đánh là hàng trăm người lính, những người dân che chở, những người vận chuyển lương thực, những người tải thương và cả những người đã không bao giờ trở về.

Vì thế, khi nhắc đến Anh hùng Nguyễn Lựu, không chỉ nên nhớ đến một vị Tiểu đoàn trưởng. Cần nhớ đến cả Tiểu đoàn 59 và những người lính đã cùng ông đi qua những năm tháng khốc liệt của cuộc kháng chiến chống Pháp.

Một người con của Nghĩa Hành đã rời quê hương khi đất nước còn trong chiến tranh, trở thành người chỉ huy một đơn vị chủ lực của Khu 5, rồi trở về với cuộc sống sau chiến tranh. Gần 20 năm sau ngày ông qua đời, Nhà nước mới chính thức trao cho ông danh hiệu cao quý nhất.

Ngày 30/9/2024 vì thế trở thành một dấu mốc đặc biệt trong câu chuyện về Nguyễn Lựu: ngày tên tuổi người con Quảng Ngãi ấy được ghi thêm vào danh sách những Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân của đất nước.

Và câu chuyện của ông cũng nhắc chúng ta rằng lịch sử không chỉ được làm nên bởi những người nổi tiếng ngay trong thời đại của họ. Có những con người phải đi qua nhiều thập kỷ, đến khi những thế hệ sau nhìn lại mới nhận ra đầy đủ giá trị của những gì họ đã cống hiến.

Nguyễn Lựu – người con Hành Đức, Nghĩa Hành – đã dành những năm tháng đẹp nhất của đời mình cho Tiểu đoàn 59. Và hơn 70 năm sau ngày cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc, quê hương vẫn còn một lý do để nhắc đến tên ông với niềm tự hào: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.